Thursday, July 6, 2017

දෙවැනි අර්ධයේදී සිහිනයෙන් අවදි වීම: නිනෝට, නුනූට සහ ටෲමන්ට එරෙහිව නිශාන්ත සහ රුචී

පෙර සටහන:

‘නිනෝ ලයිව්’ මට මුලින්ම දකින්නට ලැබුණේ පසුගිය දශකාවසනයත් සමග විය යුතු ය. ඒ ‘මහනුවර ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලේ’ දී ය. කුඩා ‘සිනමා ශාලා නොවන’ අවකාශයක් සිනමා ශාලාවක් බවට හරවා ‘කැන්ඩි සිටි සෙන්ටර්’හිදී චිත්‍රපටය නැරඹූ කුඩා ප්‍රේක්ෂක පිරිස ඉදිරියේ එක් සැණෙකින් තරුණ අධ්‍යක්ෂවරයා, තිසර ඉඹුලාන, වීරයෙකු බවට පත් විය. රියැලිටි වැඩසටහන් උන්මාදයක්ව රටපුරා පැතිර නැගී තිබුණු සමයක තිසරගේ සිනමා ආගමනය, බොලිවුඩ් ආකර්ෂණයේ රුවගුණ සහිතව, ඒ හා සමග සබුද්ධික සාකච්ඡාවක් ද සමග, තරුණ සිනමාවක් හඳුන්වා දෙමින් ආ ගමනක් බව කුඩා ප්‍රේක්ෂාගාරයේ බහුතර තරුණ පිරිසගේ ප්‍රතිචාර දෙස් දුන්නේ ය. අවාසනාවට ‘මහනුවර ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙලත්’ ‘නිනෝ ලයිව්’ චිත්‍රපටයත් දෙකම කාලය විසින් ගිලගනු ලැබිණ. 

තුන් වසරක ඇවෑමෙන්, මා සිඩ්නි නගරයට ගොස් සිටි සමයේ, එහි වෙසෙන ශ්‍රී ලාංකික මිතුරන් දෙදෙනෙකු හා එක්ව ‘නිනෝ ලයිව්’ සිඩ්නි නගරාසන්න සිනමා ශාලාවක ප්‍රදර්ශනය කරන්නට කටයුතු කළෙමි. මහනුවර හමුවුණු ‘සිනමා ශාලා නොවන’ අවකාශය වෙනුවට එය සියලු පහසුකමින් පිරි නවීන සිනමාහළක් විය. එහෙත් මෙරට ඒ වන විටත් තිරගතවී නොතිබුණු, නවක නළුනිළියන්ගේ දායකත්වයෙන් තිසර ඉඹුලාන නමැති ‘නවකයෙකු’ කළ, සිනමා පටය නරඹන්නට පැමිණියේ එහි ලාංකිකයින්ගෙන් කුඩා පිරිසකි. ඉන් අයෙකු සිනමා පටය අවසානයේ මා වෙත ආවේ නොරිස්සුම් මුහුණෙනි. ‘ Truman Show’ ඔහු මගේ මුහුණ දෙස බලා කීවේ ය. ‘ඇයි දෙවනි භාගෙ?’ මම ඇසීමි. ඔහු අවඥාසහගතව හිනැහී, මුවින් නොබැන පිටව ගියේ ය.

නිනෝ සහ නුනූ:

නිනෝ සහ නුනූ
නිනෝ ලයිව්හි ‘ලයිව්’ කොටස බැලූ බැල්මටම එහි විවේකයට පෙර මුණ ගැසෙන නිනෝගේත් (ඇත්ත සහ බොරු) නුනූගේත් කතාව සහිත අර්ධයයි. එය ප්‍රභාමත් ය; තිගස්වන සුළු ආකර්ෂණයකින් යුක්ත ය. චමත්කාරජනක ලෙස ජනප්‍රිය ලක්ෂණ හා සුසංගත වෙමින් නැගෙන දර්ශන සහ දර්ශනාවලිවලින් පූර්ණ ය.
ඉතා මැනවින් ගොඩනැගෙන නිනෝ සහ නුනූ හමුවන අවකාශය, පසුව එය ගොඩනගන ලද චිත්‍රාගාර අවකාශයක් බව හෙළි වුව ද, ප්‍රභාමත් ‘රුවටිලි ලෝකයක’ මායාමය ස්වරූපය අප ඉදිරියේ පිහිටුවාලයි. එය ගොඩනගන ලද්දකි. එනිසාම සිනමා දෘශ්‍ය රූපයද ‘මනාව සැකසූ’ බවක් පෙනේ. නිනෝගේ කාමරය, නිවස, නාන කාමරය ආදී නිවස තුළ වන අවකාශ සියල්ල ද, පිඟන් ගඩොලෙහි සිට ඇඳුම් රාක්කය දක්වා, ඒ පසුබිමෙහි වන සියළු අංග වෙන්ව ගෙන බැලුවත්, ඉතා සුපැහැදිලි ය. අවුලින් වියවුලින් තොර ය. එහි මාර්ග හා සෙසු නිවසින් බැහැර අවකාශයන් ද මේ සුපැහැදිලි, මනාව සැකසූ බව ම ගෙනේ.

අරුමය, ඒ ‘සකස් කරන ලෝකය’ සකස් කරන ලද්දක් බව නොදන්නා නිනෝ පමණක් එය ප්‍රශ්න නොකර සිටීම හෝ හඳුනාගත් පසු ප්‍රශ්න කිරීම නොවේ. ඒ සකස් කළ ලෝකය තුළ වෙසෙන සෙසු සියල්ලන්ම හොඳින් දැනදැනම එය පිළිගැනීම ය. නිනෝගේ මව පවා, ‘උතුම් මාතෘත්වය’ ගැන පෝදා වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කරන්නට ඉඩ ඇති ටෙලිවිෂන නාලිකාවකට සිය කුසින් උපන් පුතුන් දන් දී, ඔහුගේ අනන්‍යතාව රටකට අලෙවි කරන බිහිසුණු ක්‍රියාවකට දායක වී ඇත. නිනෝට ‘පිටපතට’ බැහැරින් යමින් සැබවින්ම පෙම් කරන නුනූ එක්තරා මොහොතක ඒ බව ඉඟි කරමින් අතුරුදන්ව ගිය ද, ආදරය කිරීම ද පිටපත්ගත නාලිකා ක්‍රියාකරකමක් බවට හැරී ඇත. තවදුරටත් කිසිදු මානව දහමක් සෘජුවම මනුෂ්‍යත්වය හා පමණක් ගණුදෙනු කරනු වෙනුවට මාධ්‍ය ලෝකය විසින් මෙහෙයවන හා ක්‍රියාත්මක කරවන වෙළඳ ක්‍රියාකාරකමක ගොදුරු බවට හැරී ඇත.

ටෘෘමන්
නිනෝ ලයිව් හි (මුල් අර්ධයේ) මූල කෘතිය (මෙය චිත්‍රපටයේදී නිනෝගේ පියා වන නෝමන් ටෙලිවිෂන නාලිකා ප්‍රධානියා සමග කතා කරද්දී අපට දකින්නට ද ඉඹුලාන ඉඩ සළසා ඇත.) වන ‘ටෲමන් ෂෝ’ 1998 වර්ෂයේදී පීටර් වියර් විසින් තිරයට රැගෙන එනු ලැබූ, ටෲමන් නමැති තරුණයාගේ සමස්ථ ජීවන ක්‍රියාදාමය ටෙලිවිෂන නාලිකාවක රියැලිටි වැඩසටහනක් බවට පත්වීම පසුබිම් කරගත්තකි. එහි පිටපත සම්මානලාභී තිරරචක ඇන්ඩෘ නිකොල්ගේ ය. නිකොල් මෙහි පිටපත සඳහාද ඇකඩමි සම්මානය ඇතුළු සම්මාන කිහිපයකින්ම පිදුම් ලබා ඇත.

නිකොල් සිය පිටපතට නගා වියර් තිරයට ගෙනෙන පුවත ගෙවුණු වකවානුව තුළ ඇමරිකානු සමාජය මුහුණ දෙමින් ආ සුපැහැදිලි සංස්කෘතික වෙනස්වීම ප්‍රශ්න කිරීමකි. ක්‍රමයෙන් නැගී විත් පූර්ණ වශයෙන් ඇමරිකානු සමාජය ආක්‍රමණය කරමින් එන ටෙලිවිෂනය ප්‍රමුඛ මාධ්‍යයේ බලාධිකාරය ‘සන්නිවේදනයේ අර්ථය’ සියතට ගැනීම නිකොල්ගේ ප්‍රධාන ප්‍රශ්න කිරීම බවට පත් විය. මහජන මතය සිය අවශ්‍යතා අනුව දිශාගත කිරීමේ මාධ්‍ය අධිකාරීන්හි ප්‍රවේශය පිළිබඳ සංවාදයක් ඇති කිරීම චිත්‍රපටයේ පසු අවැසියාවන් තුළ වූ බව ඒ පිළිබඳ ඇති වුණු සාකච්ඡා දෙස් දෙයි.

‘නිනෝ ලයිව්’ මෙරට තිරය මත ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ටෲමන්ගේ දේශීය භූමිකාව සමාන තත්වයන් තුළ මෙරට මාධ්‍යයේ හැසිරීම හේතුවෙන් තාර්කික පසුබිමක චිත්‍රපටය රඳවයි. ‘ටෲමන් ෂෝ’ හි හමුවන අහසින් විදුලි පහන් කඩා වැටීම වැනි හාස්‍යමය පසුබිම් තරමක් දුරට පසෙකට කරමින්, යටකී ලෙස ප්‍රභාමත් පරිසරයක චරිත හා සිද්ධි රඳවමින් ඉඹුලාන සිදුකරන අනුවර්තනය දැනුවත් මැදිහත් වීමකි. මාධ්‍යයේ මහජන මතය සියතට ගැනීමේ භූමිකාව තව දුරටත් අහසින් පහන් කඩා වැටී හෙළිදරව් වන ආකාරයේ සරල කටයුත්තක් නොවේ.

කෙසේ වෙතත්, ඉඹුලාන සිනමා නිර්මාණකරුවකු ලෙස සිය ව්‍යක්ත මැදිහත් වීම හා සංවාදය ආරම්භ කරන්නේ අපට විවේකයක් ලබා දී සිනමා පටයේ දෙවැනි අර්ධයේදී දෙවැනි ආඛ්‍යානමය නැගීම සමග ය. දැන් ප්‍රභාව මැකී ගොසිනි. සියල්ල සාමාන්‍ය ලෝකය තුළ ය. නිනෝලා නුනූලා නොමැති තැනක ය.

නිශාන්ත සහ රුචී
රුචී සහ නිශාන්ත
“මම නුනූ වාගෙ ද”

රුචී, සිහින ලොව තුළ සිය ‘නිනෝ’ බවට හරවාගෙන සිටින නිශාන්තගෙන් අසයි. නිශාන්ත පිළිතුරු දෙන්නේ උපහාසාත්මක සිනාවක් සමග ය.

“ඔයා...? නුනූ වගේ?.... විකාර!”

ටෙලිවිෂන රූපාවකාශය තුළ නිර්මිත චරිත හෝ පරිසර පමණක් තව දුරටත් මෙම අවකාශය තුළ වලංගු නැත. අපහසුවෙන් ‘මේකප් දමා’, රතු පැහැ ගවුමක් ඇඳගත් පමණින් හා දත්වලට ‘ප්ලේට්’ එකක් දැමූ පමණින් නුනූ කෙනෙකු බිහිවන්නේ නැත. මෙහි හමුවන අඳුරු පැහැ, අපැහැදිලි පරිසරයන්, අපිරිසිදු වීදි, විෂයය ධාරා හතරකින් පමණක් ‘මෝක්ෂමාර්ගය’ සොයා යන තරග රැල්ලට හසුවී හෙම්බත් ව සිටින තරුණ, තරුණියන්, මග බැස යන්නට මුදල් නැති තැන තමන්ගේම සිහින ඉටු කර දෙන මෙන් ඉල්ලමින් දෙවියන් ඉදිරියේ ගැට ගැසූ පඬුරු යළි ලිහන්නට සිදු වන තාරුණ්‍යය අපට මුණ ගැසේ. ඉඹුලාන දෙවැනි අර්ධයේ අප අභියස පෙළ ගස්වන්නේ මාධ්‍යයේ බලාධිකාරයට, එය නගන කෘතිම මහජන මතයන්ට හසුව යටපත් වන තත්‍ය ලෝකයයි.
ටෲමන් ෂෝ හරහා ප්‍රශ්න කරන ලද්දේ මාධ්‍යයේ සහ සමාජයේ හර පද්ධතිය පමණකුදු නොවේ. එය අපගේ එදිනෙදා ව්‍යවහාරික ලෝකය තුළ හමුවන මානව සාරධර්මයන්ද පෙරළා ප්‍රශ්න කළේ ය. ඉඹුලානගේ කෘතියේ දෙවැනි අර්ධය එම සාරධර්ම සපුරන්නට ඇති මාධ්‍යයෙන් මෙපිට ලෝකය අප අභියස ප්‍රතියමාන කරයි. එහි පළමු අර්ධය, නොඑසේනම්, ටෲමන් ෂෝහි අනුවර්තිත අර්ධය, යථාව තුළ හමුවන යථාවක් (reality in a reality) අපට මුණගස්වද්දී දෙවැනි අර්ධය එම යථාව තුළ හමුවන යථාව අභියස වන නව යථා ලොව අප අභියසට ගෙනෙයි. එය සිනමා කෘතියක එකිනෙක ආබද්ධව අවකාශ කිහිපයක පැවතීමකි.

‘නිනෝ ලයිව්’වසර කිහිපයකින්ම තිරයට පැමිණීම ප්‍රමාද වුවත්, එය තවමත් නව සිනමා පරම්පරාවක ප්‍රවේශ කෘතියක් බව සඳහන් කිරීමෙහි වරදක් නැත. පළමුව, එය සිනමා භාෂාවේ මෙවලම් මනාව හසුරුවමින් සුසාදිත කෘතියක් අප වෙත ගෙන එන්නට යත්න දරයි. ඒ හා සමග, දෙවනුව, ජනප්‍රියවාදී ‘බොලිවුඩ්’හෝ සමාන්තර ලක්ෂණ අපහසුවෙන් තොරව ආඛ්‍යානය තුළට ගලා එන්නට සලස්වමින් නව ප්‍රේක්ෂාගාරයක් වෙත එය යොමු කරයි. තෙවනුව, පූර්වයෙහි සිනමාවට නැගි කෘතියක ආඛ්‍යානය නිර්භයව ගෙන, එය යළි වියමින් වෙනත් කාල-අවකාශ රාමුවක එය පිහිටුවා තබා නව සාකච්ඡාවකට ඉඩ විවර කරදෙයි.

සිනහව කැඳවන කෙළවරක් ලෙස පෙනුනද සිනමා කෘතියේ අවසානය ද වන දෙවැනි ආඛ්‍යානයේ රුචීගේ සහ නිශාන්තගේ කතාවෙහි කෙළවර බිහිසුණු ය. ඔවුන් දෙදෙනාම, යළි ‘දැනුවත්ව’ පියවර තබන්නේ ‘කෘතීම’ හා ආචාරධර්ම හා ඇගයුම් ප්‍රතිමාන විනාශ කර දැමුණු ටෙලිවිෂන අවකාශය තුළට ය. නිකොල්ගේ සහ වියර්ගේ කෘතිය කෙළවරත්, ඉඹුලානගේ කෘතියේ විවේකයට පෙරත්, ටෲමන් සහ නිනෝ කළ අරගලය සහ සෙවීම යළි මුණගැසෙනු නැත. රුචී සහ නිශාන්ත එකිනෙකා සමග සිල්ලර රණ්ඩු කරමින් වුව ගමන් කරන්නේ එහි ප්‍රතිවිරුද්ධ දිශාව වෙත බැවිනි.


-          ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -    

(ජූනි මස 28 වැනි දින, ජාතික චිත්‍ර‍පට සංස්ථාවේ තරංගනී ශාලාවේ පැවති ‘නිනෝ ලයිව් පිළිබඳ සංවාද මණ්ඩපයේදී එළි දුටු ‘නිනෝට ලයිව් විචාර‘ පොත් පිංචට මෙම ලිපිය ඇතුළත් ව තිබිණ.)

ඡායාරූප:
ටෘෘමන් ෂෝ - https://www.pinterest.com/pin/159877855498842302/
නිනෝ ලයිව් - http://www.music.lk/
                      http://www.sundaytimes.lk/170528/magazine/nino-live-goes-on-air-242104.html

Friday, March 31, 2017

ජීවිත ලැයිස්තුව

ජර්මන් නාසි හමුදා යුරෝපීය රටවල් ආක්‍ර‍මණය කරමින් ඉදිරියට ඇදෙන දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ආරම්භක අවධියේ පෝලන්තය බලා, සිය වාසනාව සොයා පැමිණෙන, එක්තරා ජර්මානු ජාතිකයෙකි. පෝලන්තය දිනූ සිය හමුදාවන්ගේ බලයෙහි පිහිටෙන් එහි ඇරඹෙන නව කම්හල් සිය ජීවිතයේ ඉදිරිය තෘප්තකර කරනු ඇතැයි ඔහු විශ්වාස කරයි. එහෙත්, නාසි පාලනය වෙත මුලින් එක්ව සිටිය ද, මනුෂ්‍යත්වයට නිගා දෙන, ඇදහිය නොහැකි අපරාධ මේ තනි මිනිසා කම්පනයට පත් කරයි. පෝලන්ත යුදෙව්වන් ගාල් කළ, ඔහු පරිපාලනයට සම්බන්ධ වන, ‘ක්‍ර‍කොව් ගෙට්ටෝ‘ හි ‘කර්මාන්ත ශාලා‘ කලාපය අවසන් ශක්ති බිඳ තෙක්ම යුදෙව්වන්ගේ සිරුරු සූරාගෙන ඔවුන් මරණය වෙත, මිනී කඳු පිරි භීම භූමි වෙත, තල්ලු කර හරින බව ඔහු දැනගනියි. එතැන් පටන් මේ තනි මිනිසාගේ අරගලය යොමු වන්නේ තමන්ට හැකි උපරිමයෙන් මරණයට නියමිත මිනිසුන්ගෙන් පිරිසක් හෝ ගලවාගැනීම වෙත ය. ඒ සඳහා ඔහු තනන්නේ ලැයිස්තුවකි. මරණය වෙනුවට ජීවිතය ගෙනෙන ‘ජීවිත ලැයිස්තුවකි‘!

1993 දී ලෝ ප්‍ර‍කට සිනමාකරු ස්ටීවන් ස්පීල්බර්ග් අතින් නිමවෙන උක්ත පුවත රැගත් චිත්‍ර‍පටය මිනිස් ඉතිහාසය තුළ හමුවන, අතිශය ගරු කටයුතු, ඇදහිය නොහැකි තරම් විශ්මිත, මානව දහම පෙරමුණෙහි තැබූ සත්‍ය කතාවක් පදනම් කරගෙන ඇත. ‘Schindler's List‘ (ෂින්ඩ්ලර්ගේ ලැයිස්තුව) නමැති මෙම පුවත, සැබෑ ඉතිහාසය තුළ හමු වූ ඔස්කාර් ෂින්ඩ්ලර් නැමති ජර්මානුවාගේ ජීවිතය පදනම්ව ඕස්ට්‍රේලියානු කතුවරයකු වූ තෝමස් කෙනලි අතින් ලියැවුණු ‘Schindler's Ark‘ නම් නව කථාව ඇසුරින් නිමවූවකි.


සිය නිෂ්පාදන අවශ්‍යතා ඉටු කරගත් වහාම යුදෙව්වන් පොදි ලෙස ගෙන සමූල ඝාතනය කරන්නට කටයුතු කරන ජර්මානු එස්එස් හමුදාවේ ක්‍රියාකාරකම් ෂින්ඩ්ලර් සියැසින් දකින්නේ එහි දෙවැනි ලුතිනන්වරයකු වන ඒමන් ගොත්, ප්ලාසොව් ඉදිකිරීම් බිමට පැමිණ මරා දැමීම් මෙහෙයවන විට දී ය. ඉතාක් ස්ටෙය්න් නමැති සිය යුදෙව් ගණකාධීකාරීවරයා සමගින් එක්වන ෂින්ඩ්ලර් තමන් සෙවනෙහි වන යුදෙව්වන්ගේ ලේඛණයක් සාදන්නේ ලෝ ප්‍ර‍කට අවුෂ්ට්විස්ට් වධ කඳවුර වෙත ඔවුන් ගෙන යන්නට නොදී, දියමන්තිවලින් කඳවුරෙහි අණ දෙන්නාට කප්පම් ලබා දෙමින් බ්‍රින්ලිස්ට් නමැති කඳවුර වෙත ඔවුන් යොමු කරවමිනි. එයින්ද නොනවතින ඔහු මිත්‍ර‍ හමුදා ජර්මානුවන් පරදන තෙක්ම, සිය සන්තකයෙහි ඇති ධනය වැය කොට, මිනිස් ජීවිත රැක ගනු පිණිස කප්පම් ලබා දෙමින් පෝලන්ත යුදෙව්වන් සමූහයක් ආරක්ෂා කර ගනියි. මිනීමරු ගොත් ඇතුළු එස්එස් හමුදාව හමුවේ ඔහු සියල්ල සුරක්ෂිත කරගන්නේ ඉතා කල්පනාකාරීව ඔවුන් ඇසුරු කරමින් මාගැඟි තෑගිභෝගාදියෙන් ඔවුන් සනස්වමිනි.

ඔස්කාර් සම්මාන උළෙලේදී හොඳම චිත්‍ර‍පටය ඇතුළු සම්මාන 7කින් පිදුම් ලැබූ ෂින්ඩ්ලර්ස් ලිස්ට්‘ තවත් සම්මාන උළෙල රැසකදීම නොමඳ ඇගයුම් ලැබී ය. ෂානර ගණනාවක සමාන විශිෂ්ඨතා දක්වමින් සිනමා බස මනාව හසුරුවන ස්පීල්බර්ග් සිනමා රූපය තුළට මනුෂ්‍යත්වය එක් කොට ලොවට විදාලූ මහරු කෘතියක් ලෙස මෙම චිත්‍ර‍පටය ඔහුගේ සිනමා නිර්මාණ පෙළෙහි ද පෙරමුණෙහි තැබිය හැක.

නාසිවාදියකු ලෙස කටයුතු කළ හෙයින්ම මිත්‍ර‍ හමුදා යුද්ධය දිනාගනිද්දී ඔවුන් වෙත භාර වීම පිණිස ෂින්ඩ්ලර් පිටව යන්නේ තවත් ජීවිත බේරාගන්නට නොහැකි වීම පිළිබඳ පශ්චාත්තාප වෙමිනි. එහෙත් ඒ වන විටත් ඔහු සරණින් අභය දිනූ පිරිස එක් දහස් දෙසියයක පමණ වෙයි! ඔහුගේ ‘ජීවිත ලැයිස්තුව‘ එපමණ දිගු එකකි.

කළු-සුදු සිනමා කෘතියක් ලෙස නම් ලබන මුත් වර්ණය ඉතා සංකේතරූපීව සිනමා රූපය තුළ කටයුතු කරනු ‘ෂින්ඩ්ලර්ස් ලිස්ට්‘ හි හමුවන්නේ සංගීතය, සංස්කරණය, රූප සංරචනය ආදී සෙසු අංගයන්හි ප්‍ර‍ශස්ත බවට අමතරව ය. කළු-සුදු රූප වියමන අතර, යුදෙව් ජන සමූහය අතර ඇවිද යන රක්ත වර්ණැති කබායකින් සැරසුණු බුහුටි දැරිය එක් උදාහරණයකි. එම රූපය අප කම්පනයට පත් කරන්නේ සමූහ ඝාතනය කළ මහ පිරිස් හමුවේ ඇගේ රක්ත වර්ණ කබාය පැළඳි මළ සිරුර ද හමුවන විට ය.

ජීවිතයක අමිල අගයයන් තුට්ටුවට දමමින් මහ මග මිනිසුන් මරා දැමෙන, නීතිය සුරකින පොලිසිය විසින් පුරවැසියන් නිකරුනේ මරා දමනු අසන්නට ලැබෙන ඛේදනීය සමයකට අවතීර්ණව සිටින යුගයක අතීතයෙන් අප වෙත එබෙන ෂින්ඩ්ලර් ‘ජීවිත ලැයිස්තුවක්‘ කෙසේ වුව, එක් මිනිසකුගේ හෝ ජීවිතය සුරකින්නට අපට ඇරයුම් කරනු ඔබට චිත්‍ර‍පටය නැරඹූ පසු හැඟී යනු ඇත. එය අප වෙත තබන්නේ ෂින්ඩ්ලර් වෙත යුදෙව් ජීවිතලාභීන් තෑගි කරන මුදුවේ ඇති මහරු වදනෙහි අරුතයි.

“යමෙකු එක් අයෙකුගේ හෝ ජීවිතය සුරකී ද ඔහු සමස්ථ ලෝකයම සුරක්ෂිත කළේ වේ!“


-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා-   

Wednesday, March 1, 2017

බයිසිකලය

(රිවිර සිනමා කොලම- 19)


දෙවැනි ලෝක යුද්ධය නිමා වී ඇත. යුද්ධයේ අඳුරු සෙවණැලි කෙමෙන් වියැකී යමින් පවතී. රෝම නගරාසන්න වැල් මෙලෙයිනා හි වෙසෙන රිකි, සිය අදරැති බිරිද මරීනාගේත්, කුඩා සුරතල් පුතු බෘෘනෝගේත් කුස ගිනි නිවනු පිණිස සුළු හෝ රැකියාවක් බලාපොරොත්තුවෙන් නගරය වෙත ගොසිනි. යුද්ධයේ භීම සමය විසින් උදුරාගත් ජීවිතවලට කෙසේ වුව, දිවි රැකුණු රිකිලාගේ ජීවිත නවමු භීමයකට ගොදුරු වෙමින් පවතින්නේ යුද්ධය නිසාවෙන් බිඳ වැටී සුණු ව ඇති ආර්ථිකය කිසිවකුට ජීවනෝපායයක් පිළිබඳ අදහසක් හෝ ඉතිරි කර නොමැති බැවිණි. රැකියා විරහිත සිය ගණනක් මිනිස් පොදි අතර සරමින් සිටිද්දී රැකියාවක අපේක්ෂාවක් රිකි වෙත ලැබේ. එයට සුදුසුකම් ලබන්නට ඔහු වෙත විය යුත්තේ බයිසිකලයකි! ඔව්.... මග පැද යන්නට තරම් හැකියාව ඇති පාපැදියකි!!

සිනමාව ලොව බිහිව දශක කිහිපයක් ඇතුළත ලෝක යුද්ධයන්ගේ ගිනි ලොව පුරා ඇවිල ගියේ ය‍. පළමු හා දෙවන ලෝක යුද්ධයන් සඳහා සෘජුව මැදිහත් වූ යුරෝපයේ රටවල් කිහිපයකම සිනමාව ද ලෝක යුද්ධයන්හි කුරිරු බව හා සැහැසි බව සමග සිය සිනමා කාච යුහුමුව දෙස ද යළි විමසුම් ඇස් හෙලුවේ ය. මනුෂ්‍යත්වය හා සදාචාර සම්පන්න සමාජ ජීවිතය ඉලක්ක කළ, ජීවිතයේ දුක්ඛ දෝමනස්සයන් දෙස යළි හැරී බලන්නට යෝජනා කළ එම නව සිනමා ප්‍රවාහ අතර දෙවැනි ලෝක යුද්ධයේ අවසන් සමය හා පසුව ඉතාලියේදී නැගුණු ඉතාලි නව යථාර්ථවාදය ප්‍රමුඛතම සඳහනක් විය. ඉහත දැක්වූ සමාරම්භක රූප පෙළ අපට මුණගස්වන්නේ එම ප්‍රවාහයේ පුරෝගාමී සිනමා කතුවර විටෝරියෝ ඩි සිකාගේ ප්‍රධානතම කෘතිය ලෙස  ගැනෙන ‘The Bicycle Thieves’ (බයිසිකල් හොරු) සිනමා කෘතියයි. 1948 වර්ෂයේදී ප්‍රේක්ෂකයා හමුවට ආ ‘ද බයිසිකල් තීව්ස්’ ඔස්කාර් සම්මාන උළෙලේදී ගරු සම්මානයක් ඇතුළු සම්මාන රැසක් දිනා ගත් අතර එතෙක් සිනමාව තුළ හමු නොවුණු බොහෝ නව්‍ය ලක්ෂණ සිනමා ලොවට දායද කළ ‘ඉතාලි නව යථාර්ථවාදයේ’ මූලිකාංග ගණනාවක් යළි ස්ථාපිත කර දුන්නේ ද විය. පසුකාලීන ලෝක සිනමාවට බරපතල ලෙස බලපෑම් කළ එම ලක්ෂණ අතර තරු නොවන, ආධුනික නළු නිළියන් චරිතාංග නිරූපණය කිරීම, චිත්‍රාගාරයෙන් බැහැර වී අදාල දර්ශන තලය වෙත ම පිවිස රූගත කිරීම, දිවාලෝකය හා වැඩිව බැඳෙන බාහිර දර්ශන භාවිතය, අවමතාවාදී ලක්ෂණ ප්‍රකට කිරීම, සම්මත ‘වීරයා සහිත’ ආඛ්‍යානයෙන් බැහැර වීම ආදිය වේ.



රිකිගේ රැකියා සිහිනය දිනාගනු පිණිස පාවිච්චි කළ පැරණි බයිසිකලයක් මිලට ගනු වස් තමන් සන්තක, දායාදයෙන් ලද අගනා පොරෝනා කුණු කොල්ලයට විකුණන මාරියා බයිසිකලය ලද පසු අනාවැකි කියන පේනකාරිය වෙතද මුදලක් රහසින් ලබා දෙන්නේ රිකිට රැකියාවක් ලැබෙනු ඇතැයි ඇය කී අනාවැකිය සඵල වන බැවිනි. රිකි ඒ දැන ඇය‍ට දොස් නගන්නේ අතිශය අසීරු මොහොතක අනුවණ කටයුත්තකට මුදල් නාස්ති කළ බව සඳහන් කරමිනි.

රිකිගේ රැකියාව චිත්‍රපට ‍පෝස්ටර ඇලවීමයි. බයිසිකලයෙන් පෝස්ටර හා ඉනිමගක් රැගෙන නගරය පුරා සරන රිකි පසෙකින් යුද්ධයේ බිහිසුණු බව සලකුණු කරමින් බිඳ වැටී ඇති ගොඩනැගිලි සහ අනෙක් පසින් යළි නැගෙන නව ගොඩනැගිලි සහිත වීදිවල හොලිවුඩ් සිනමාවේ සුරූපී නිළියන්ගේ රූ සහිත පෝස්ටර අලවයි. මිත්‍ර හමුදා විසින් දිනා දුන් නව ලෝකය තුළ හොලිවුඩ සිනමාවේ ආක්‍රමණය සිදුවෙමින් පවතී. එහෙත් සියල්ලට ඉහළින් වන විරැකියාව හා කුසගින්න, රිකි මෙන්ම තවත් රැකියා විරහිතව උන් පිරිසකගේ තීරණයක් පෙරමුණ‍ට කැඳවයි. එම පිරිස පෝස්ටර ඇලවීම සඳහා ඉනිමගට නැග සිටින රිකිට හඹා යෑමට කාලයක් නොතබා අසුරු සැණකින් රිකිගේ බයිසිකලය පැහැර ගනියි.

පාසැලට යා යුතු මුත් පාසැලට වඩා අහර දිනීම ප්‍රධාන නිසා ඒ සටනට ද උර දෙන්නට පැමි‍ණෙන කුඩා බුහුටි පුතු බෲනෝ සහ බිරිද මාරියා සමග විටෙක වෛරයෙන් නගරවැසි සැකකරුවන් හඹා යමින් දවිටෙක ශෝකයෙන් හඩමින් ද රිකි බයිසිකලය සොයා යයි. සිය දරුපවුල හා ජීවිතය යන්තමින් හෝ ගැටගසාගන්නට පළමු පය එසැවූ මොහොතේම සිදුවුනු ව්‍යසනය රිකි වෙත වූ සියලු තර්කනයන් පවා නසා දමන්නට තරම් වූ බව අප කම්පිත හදවතින් යුතුව වටහා ගන්නේ මරියා ගොඩ වැදුණු බව දැන බැණ වදින්නට ද මුල් වූ පේනකාරිය වෙත ද ඔහු  පිය ඔසවන බැවිණි. යුද්ධය‍‍‍.... ඔව්! එය සියලු පුරුෂාර්ථ වළ දමා ඇත‍. කුසගින්න, සියල්ලට පෙරමුණෙන් රිකි ඇතුළු සැම දෙස බලා සිටියි.

බයිසිකලය සොරාගත් තැනැත්තා බවට රිකිට බොහෝ සේ සැක කළ හැකි තරුණයකු සියලු සෙවුම් බැලුම් කෙළවර ඔහුට මුණගැසේ. පොලිස් නිලධාරියෙකුගේ ද සහායෙන් ඔහුගේ නිවස විමසා බැලුව ද බයිසිකලය ඔහුට මුණ නොගැසේ. අත එල්ලී යන කුඩා පුතු බෲනෝ ද සමගින් ඔහුට පෙනෙන්නේ ඔහු හා සමාන දුෂ්කර ජීවිතවලට මුහුණ දෙමින් සිටින තවත් අයෙකි; නොඑසේනම්, තවත් ජන සමූහයකි.

තිරයේ සරන, සියලු පිරිපත නසා දමන ‘වීරයෙකු’ මුණ ගැසෙන, ආඛ්‍යානය කෙළවර ජය නියතව දිනාගන්නා, මහා සිනමා ධාරාවේ කථා ශරීරය මතු නොව දෘෂ්ටිවාදයත් බැහැර කළ ‘ඉතාලි නව යථාර්ථවාදය’ යෝජනා කරන, අප අභියස ඇති සමාජ යථාව වටහා ගැනීම‍ට මග සාදන, ‘ද බයිසිකල් තීව්ස්’ හි රිකි‍ගේ කතා පුවතෙහි අවසානය විමසන්නට සිනමා කෘතිය සොයායන්නැයි මම ඔබට ආරාධනා කරමි. ලෝකයේ තවත් රටවල් ගණනාවක මෙන්ම මෙරට සිනමාවට ද සෘජුව බලපෑම් ලද සුවිශිෂ්ඨ සිනමා ධාරාවක ආලෝකය ඔබ එහිදී හඳුනාගනු ඇත‍.

- ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -


Wednesday, February 22, 2017

සෙනෙහසේ මං පෙත

(රිවිර සිනමා කොලම- 18)

 චීනයේ කලබලැති නගරයක රැකියාවක නියුතු තරුණයෙකුට සිය ඈත පිටිසර ගම්මානයේ ගම්පතිවරයාගෙන් වේදනාබර ඇමතුමක් ලැබෙයි. ඒ ගම්මානයේ කුඩා පාසලෙහි එකම ගුරුවරයා ද වූ ඔහුගේ පියා මියගිය පුවතයි. ශීත සමයේ ඇද හැලෙන හිම කැටැතිවලින් පිරී ගිය මාර්ගය ඔස්සේ, සිය සේවාස්ථානයෙන් ලද රථයක නැගී ඔහු ගම්මානය බලා යයි. එහිඳී ඔහුට මුණගැසෙන්නේ, පියා සිය ප්‍රාණය දෙවැනි කොට සැලකූ පාසැල දෙස, ශීතයෙන් ගැහෙමින්, අනිමිසලෝචනයෙන් නෙත් දල්වා බලා සිටින, අහිමි වීමේ වේදනාව දරාගන්නට තැත් දරණ ඔහුගේ මවයි. පියාගේ අවසන් කටයුතු සූදානම් කෙරෙද්දී ඇය සිය පුතුගෙන් ඉල්ලා සිටින්නේ එක් සුවිශේෂ ඉල්ලීමක් පමණි. ඇය අතින්ම වියා නිමකරන ශ්වේත වර්ණැති සළුවකින් පියාගේ දෙන වසා, ඔහුගේ මරණය සිදුවූ රෝහලෙහි සිට ගම්මානය වෙත වන මං පෙත දිගෙහි මිනිසුන් විසින්ම ඒ ඔසවාගෙන ගෙන එන්නට කටයුතු සළස්වන ලෙසයි. එය ඉපැරණි චීන චාරිත්‍ර‍යකි. එමතුද නොව, මියගිය තම දයාර්ද්‍ර‍යාට සිය නිවස කරා එන මග අමතකව නොයන්නට සිදු කරන සෙනෙහසින් පිරුණු පිළිවෙතකි.

පුතුගේ විරෝධයද නොතකමින්, දැඩිව තමන් පෙළන වේදනාව හද දරාගෙන, මහළු මව තමන් වෙත වූ පැරණි පිළි වියන යන්ත්‍රයෙන් ශ්වේත සළුව වියන්නට පටන් ගනිද්දී තරුණ පුත්‍ර‍යා අසළ කුඩා කාමරයට වී ඔවුනගේ අතීත සැමරුම් වෙත නෙත් යොමයි. කළු - සුදු චිත්‍ර‍පටයක් ලෙස ඇරඹුණු සිනමා පටය, වෛවර්ණිත අතීතාවර්ජනය වෙත පිවිසෙන්නේ පුතුගේ මෙම මතක විමසුම් සමග ය. එතැන් පටන් අප අභියස මැවෙන්නේ ගම්මානයේ මිහිරතම පෙම් පුවතෙහි පුරාවතයි. දයි නමැති ඉතා සුන්දර අවිහිංසක තරුණියත්, ඇය රුව දැක වශීවන නගරයෙන් පාසැලක් අරඹනු පිණිස ගමට එන ලුඕ නමැති කඩවසම් තරුණයාත් අතර දළුලන ප්‍රේමය පිළිබඳ අති රමණිය කතාවයි. නැතිනම්, 2000 වර්ෂයේදී බර්ලින් සිනමා උළෙලේ රිදී වලසා සම්මානය සහ ජූරියේ ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රික්ස් සම්මානය ඇතුළු ජාත්‍යන්තර සම්මාන පෙළකින් ද, රන් සැවුලා (Golden Rooster) සහ දහසක් මල් (Thousand Flowers) ඇතුළු චීන දේශීය සම්මාන පෙළකින් ද පිදුම් ලද, ෂැං යිමෝ නමැති චීන පස්වන පරපුරේ ප්‍ර‍මුඛ සිනමා කතුවර පිරිසේ සාමාජිකයෙකුගේ ‘The Road Home’ සිනමා පටයේ කතා පුවතයි.  

විප්ලවයෙන් පසු සමාජවාදී පිළිවෙතකට පිළිපන් චීන සමූහාණ්ඩුවේ අධ්‍යාපන තත්වය නගා සිටිවනු පිණිස ඈත පිටිසර දුෂ්කර ගම්මානවල ද පාසැල් ඇති කිරීමට එරට ආණ්ඩුව කටයුතු යොදයි. රැකියාවක් සොයමින් සිටින නාගරික තරුණයකු වන ලුඕ රැකියා පිරිනැමීමට සාදන නම් ලැයිස්තුවකට නම ලබා දෙන්නේ දුෂ්කර ගමක පාසැල් ගුරුවරයෙකු වන්නෙමැයි සිතමින් නොවේ. එහෙත් ඔහු වෙත ලැබෙන රාජකාරිය එයයි. පාසැලක් නොමැති ගම්මානයේ පාසැලක් අරඹනු පිණිස නගරයේ සිට ගම්මානය කරා වැටී ඇති මං පෙත ඔස්සේ දූලි වලා විහිදුවමින් අශ්ව කරත්තයකින් ඔහු පැමිණෙයි. ඔහු පිළිගන්නට පෙළ සැදී සිටින ගම්වැසියන් අතර රුවැති දයි ද වන අතර ඇය ඔහු නෙත ගැටෙන්නේ ගමට පිය තැබූ විගසම ය. හමුවන්නේ දෙදෙනාගේ දෙනෙත් පමණක් වුවත්, එකදු වදනක් හෝ හුවමාරු නොවුණත්, ඒ කාන්තිමත් දෙනෙතෙහි දීප්තිය දයි වෙත ආදරය පිළිබඳ හැඟුමක් තිළිණ කරයි. සිය දෙනෙත් අඳ මහළු මව සමගින් ජීවත් වන දයි උතුරා යන සතුටකින් නිවස කරා දිවයන්නේ තමන් වෙත ඇති හොඳම ඇඳුමින් සැරසී ලුඕ වෙනුවෙන් කටයුතු කරන්නට පටන් ගනියි.

ඉදිවන පාසැල් ගොඩනැගිල්ලේ වැඩ කරන ගම්මානයේ පිරිමින් වෙත ආහාර රැගෙන එන ගම්වැසි ගැහැණුන් හා එක්ව දයිද සිය රසවත්ම වට්ටෝරු තනන්නේ ලුඕ වෙත ඒ ලැබෙනු ඇතැයි යන සතුටින් සිත පුරවාගෙන ය. තමන් ගෙන එන භෝජන ගොඩනැගිල්ල තැනෙන බිමට ඈතින් තබා පිටව යන්නට ගැහැණුන්ට සිදු වුවද, බොහෝ නිවෙස්වලින් බොහෝ ආහාර භාජන ලැබුණ ද, ලුඕ වෙත තමන් අතින් පිළියෙල වූ ආහාරය ලැබෙනු ඇතැයි දයි සිහින දකියි.

ඉදිවන ගොඩනැගිල්ලේ ඉහළ බාල්කයේ බඳින්නට නියමිත රක්ත වර්ණැති ධජය ගම්මානයේ රූමත්ම තරුණිය අතින් නිම විය යුතු හෙයින් එය තමන් වෙත භාර වද්දී ද ඇය එය ඔහු වෙත පුද කරන තිළිණයක් ලෙසම ගනියි. එමතුද නොව ඉදිවූ පාසැල් ගොඩනැගිල්ලෙහි ලුඕගේ ගැඹුරු හඬින් නැගෙන පාඩම් හඬ අසන්නට ඒ අසලින්, තම නිවසට බොහෝ දුරින් වන ළිඳ වෙත යාමට ද ඇය පටන් ගනියි. පාසැල නිම වී කුඩා දරුවන් නිවෙස් කරා හැරලන්නට ගම්මානයේ සුන්දර මිටියාවත අතරින්  ලුඕ පැමිණෙන තෙක් ඇය වන රොද තුළ හෝ තණ බිමෙහි කෙළවර සැඟවී සිටියි. අප්‍ර‍කාශිත ප්‍රේමයක අරුමැති සුන්දරත්වයකින් ක්‍ර‍මිකව වැසී යන ගම්මානයේ සුන්දර භූමිය එහි වන ආහ්ලාදය නෙක් විසිතුරු වර්ණ හා මුසු කොට අප වෙත තබයි.

නාගරිකයා වෙත එක් නිවසකින් එක් දිනකට බැගින් පිරි නැමෙන දිවා භෝජනය තමන් වෙත භාර වන දිනය, වදනකින් නොවූව ද, සෙසු සියල්ලෙන් දෙදෙනා වෙත වන උතුරන ප්‍රේමය ප්‍ර‍කාශ වන දිනය බවට හැරේ. සිය ඉස්තරම්ම කෑම වට්ටෝරුව ඔහු වෙනුවෙන් තනා ඔහු එන තෙක් ඇය මග බලා හිඳී. එදිනම රාත්‍රී භෝජනයට ද ඇය ඔහුට ආරාධනා කළ ද නගර කාර්යාලයෙන් ලැබෙන ඇමතුමක් මත ඔහු ගම්මානයෙන් පිට වෙයි.
හදිසියේ පිටවන ලුඕ වෙත, ඔහු තිළිණ කළ කොණ්ඩ කටුව ද පැළඳ ඇය දිව යන්නේ සාදන ලද ආහාර බඳුන ලබා දෙන්නට ය. ඈතට ඇදෙන අශ්ව කරත්තය ලුහු බඳිනු වස් ඇය වන පෙත් මං ඔස්සේ දිව ගියද අවසන සිදුවන්නේ ලිස්සා වැටී බඳුන ද බිදී යෑමයි; ඊටත් වඩා ප්‍රේමයේ එකම තිළිණය වූ කොණ්ඩා කටුවද නැති වීමයි.

තරුණ ප්‍රේමය පිළිබඳ සංවේදනා රැගත්, විශ්මය දනවන තරම් අගනා රූප රචනයකින් යුතු, ‘ද රෝඩ් හෝම්‘ වැනි සිනමා පටයක් සමකාලීන සිතුවම් අතර ඇත්නම් ඒ අතලොස්සක් විය යුතු ය. නගරය වෙත යන ලුඕ යළි පෙරළා එන තෙක්, ශරීර ගල් කරවන තරම් බිහිසුණු ශීතලෙහි ගැහෙමින්, ඇය මං පෙත දෙස බලා සිටියි. ඔබ විසින්ම විමසා විදින්නට ආරාධනා කරන එහි අපූර්ව අවසානය ඈ ඒ බලා සිටින මං පෙත ඔස්සේම යළි ඔහුගේ මෘත ශරීරය රැගෙන එන්නට උත්සාහ කරන මහළු දයිගේ අවසන් කැමැත්තයි. රැකියා සොයා නගර කරා සංක්‍ර‍මණය වී ඇති තරුණ පිරිස හේතුවෙන් මිනිසුන් අඩු ගම් පියස වෙත මේ චාරිත්‍ර‍ය ඉටු කරනු පිණිස, සැතපුම් ගණනක පාගමනට කවුරුන් එක් වේ ද? ‘ද රෝඩ් හෝම්‘ අන්තර්ජාලයෙන් විමසා නැරඹීම එයට පිළිතුර සාදනු ඇත.




-      ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -

Wednesday, February 8, 2017

කුසලානය

(රිවිර සිනමා කොලම- 17)

ඒ ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියක උණුසුම ලොව පුරා පැතිරෙමින් පවතින සමයකි. ජපානය හෝ දකුණු කොරියාව හෝ අරාබිකරයෙන් වාසනාව උරුම කරගත්, පාපන්දුව මනා ලෙස හසුරුවන, එක් රටක් හැර වෙනත් කිසිදු ආසියාතික රටක් අවසන් කණ්ඩායම් අතරට නොපිවිසුණ ද කිසිදු වෙනසක් නැතිවම තරග දෙස බලා සිටින අසීමිත පාපන්දුලෝලීන් සමස්ථ ආසියාකරය පුරා ද විහිද සිටිනු ඇත. ඉන්දියාවේ ඈත උතුරු ඉමට වන්නට පිහිටි ටිබෙටියානු බෞද්ධ ආශ්‍ර‍ම පරිසරය ද බාහිරයේ ඇති උණුසුම ලබා මදින් මද පාපන්දු ලොව දෙස බලන්නේ එහි වෙසෙන කුඩා සාමනේර හිමිවරුන් දෙනමක් දැඩි ලෙස ඒ වෙත ආසක්ත වද්දී ය. මහායාන බුදුදහම විමසන මේ සාමනේර හිමිවරුන්ගේ කාමර බිත්ති, ‘රූපීයව පමණක්‘ ඔවුන් හා සමාන, හිස මුඩු, රොනාල්ඩෝ ඇතුළු පාපන්දු ලොව වීරයින්ගේ සේයාරූවලින්  වැසී ගොසිනි. කුසලානයේ හිමිකරුවා ඒ දිනාගනු සියැසින් දැකගැනීම ඔවුන්ගේ තිර අධිෂ්ඨානයයි. අවසන් තරගයේදී ටිබෙටය වෙනුවෙන් දේශපාලනිකව සහාය දෙන ප්‍ර‍ංශය අතින් බ්‍ර‍සීලය පරාජය වනු දැකීම ඔවුන්ගේ කැමැත්තයි. 



1999 වර්ෂයේ දී, ක්යෙන්ත්සේ නෝබු නැමති ටිබෙටියානු ජාතික අධ්‍යක්ෂවරයා අතින් නිර්මාණය කෙරෙන ‘The Cup’ (කුසලානය) ලොව පළමු ටිබෙටියානු භාෂිත චිත්‍ර‍පටයයි. ලාමාවරයකු වන නෝබු චිත්‍ර‍පටයක් තැනීමේ නොනිත් ආසාවෙන් යුක්තව නිව්යෝක් සිනමා ඇකඩමිය වෙත පා තැබූ ලාමාවරයෙකි. බෞද්ධ ආශ්‍ර‍මයක් හා එහි වෙසෙන බෞද්ධ භික්ෂූන්ගේ ජීවිතය තරමක හාස්‍යයක් ද මුසුව නිරූපණය කළ  ‘ද කප්‘ සමකාලීන ටිබෙටියානු ආශ්‍ර‍ම ජීවිතය, බාහිර නූතන ලෝකය හා ගැටීම සිනමාරූපය තුළ කදිමට චිත්‍ර‍ණය කරයි. වැඩිමනත්, සාම්ප්‍ර‍දායික ඉගැන්වීම් හා පරිභෝජනවාදී නූතන සමාජය අතර වන නිරන්තර අර්බුදය ග්‍ර‍හණය කරගනියි.

චීනයේ ආක්‍ර‍මණික මැදිහත්වීම් මධ්‍යයේ දකුණු බිම් වෙත පලා ආ ටිබෙටියානු ජාතිකයින්ට ඉන්දීය භූමිය තුළ සරණාගතයින් ලෙස ජීවත් වන්නට සිදු විය. චිත්‍ර‍පටය, සිය රූගත කිරීම් ඉන්දියාවේ හිමාචල් ප්‍රදේශ් ප්‍රාන්තයේ බිර් නමැති ටිබෙට් සරණාගත ගම්මානය සිය පසුතලය ලෙස ගෙන, එම ගම්මාන ආශ්‍රිත ටිබෙටියානු මාහායානික පන්සලක් ආඛ්‍යානය විහිද යන බිම ලෙස ගනියි.

චිත්‍ර‍පටයෙහි ආරම්භයේදීම, සිය ගුරු හිමිවරුන්ට රහසින්, පන්සල් මිදුලෙහි පාපන්දු ක්‍රීඩා කරන තරුණ හිමිවරුන් කිහිප දෙනෙකු අපට හමු වේ. ඔවුන්ගේ ‘පන්දුව‘ හිස් කොකාකෝලා කෑනයකි. නූතන ලෝකයේ බොහෝ දෑ ආශ්‍ර‍මය ගිලගනිමින් සිටිනා වග සිනමාකරු අප වෙත තබන්නේ මේ ‘කොකාකෝලා‘ කෑනය සමග අප ගෙන යමිනි.

“අපි තට්ටෙ බෑවට පස්සෙ කෙල්ලො අපෙ දිහා හැරිලවත් බලන්නෙ නෑ!“

තරුණ සාමනේර නමකගේ මෙම ප්‍ර‍කාශය උත්ප්‍රාසජනක ලෙස එහි ප්‍ර‍තිලෝමය සිදුවන බව අපට හඟවයි. පැවිඳි බිමට පා තැබූ පමණින්ම සැඟව නොයන පෘථග්ජන මනස මෙම ආශ්‍ර‍ම ජීවිතය ද ගැටවර හා තරුණ ‘කොල්ලන්ගේ‘ කවටකම්, සෙල්ලක්කාරකම් හා දිවෙන ඒ ජීවිත හා බැදුණු ආශාවන්ගෙන් යුක්ත අවකාශයක් බව අපට දක්වා සිටියි. පාපන්දු ලෝලීත්වය ගැටවර ක්‍රීඩා නැඹුරුවෙහි උච්චස්ථානයකි. සම බිම් පිටියක පෙරළී ක්‍රීඩක දෙපා අතරින් රිංගා දුවන පාපන්දුව උස් හෙළින් පිරි විෂම බිමක වෙසෙන තරුණ සාමනේර හිමිවරුන්ගේ ද සිත් කෙළි බිමෙහි දිව යයි.

කඩපළ වෙත කළමණා රැගෙන එන්නට යන ගමනේදී තොරතුරු විමසා හෝ ආශ්‍ර‍මයෙන් හොරෙන් පැනගොස් අසළ ගම්මානයේ ඇති එකම රූපවාහිනියේ තිරයට එබී හෝ ලෝක පාපන්දු කුසලානයේ උණුසුම විමසීම ආශ්‍ර‍මයේ ප්‍ර‍ධානතම පාපන්දු ලෝලියා වන ඔර්ග්යන් නමැති සාමනේර හිමිනමට නොසෑහෙන්නකි. අවසන් තරගයේ උණුසුම ක්‍ර‍මිකව සියල්ල වසා පැතිර යද්දී සමානුපාතිකව අහිමි වී යන ගම්මානයේ රූපවාහිනී ගණුදෙනුව ඔහු වෙත තබන්නේ එක් නියත නමුත් අපහසු තීරණයකි. ඒ දුර පිහිටි සැටලයිට් ග්‍රාහක කුලියට දෙන ස්ථානයෙන් එක් ග්‍රාහකයක් කුලියට ගැනීමේ අදහසයි. සම්ප්‍ර‍දායික ඇවතුම් පැවතුම් දැඩිව අගයන ප්‍ර‍ධාන හිමියන්, වෙනස් වන තත්වයන් දෙස විවරැති මනසින් බලන ගුරු හිමියන්, ආදී සියල්ලන් මේ දුෂ්කර පියවර අභියස ඔහු ඉදිරියේ මුණ ගැසේ.

කෑන්ස් සම්මාන උළෙල, ඔස්කාර් සම්මාන උළෙල ඇතුළු ප්‍ර‍ුමුඛ සිනමා උළෙල ප්‍රේක්ෂාගාර බොහොමයක අවධානය දිනූ ‘ද කප්‘ ටොරන්ටෝ සිනමා උළෙල තුළදී ප්‍රේක්ෂක සම්මානයෙහි දෙවැනි ස්ථානය දිනා ගත්තේ ය. එම ප්‍රේක්ෂාගාරය විඳි ඒ අපූර්ව රසය විඳින්නට අන්තර්ජාලය වෙත ගොස් ‘ද කප්‘ සොයා නරඹන්නැයි මම ඔබට ආරාධනා කරමි. ආශ්‍ර‍ම ජීවිතය, ආගම, ආධ්‍යාත්මික ජයග්‍ර‍හණයන් මෙන්ම ක්‍රීඩාව, වින්දනය, තෘප්තිය ආදිය ද  අරුමැති මිනිස් ජීවිතය හා විහිද විසිර යන, ජීවිතයෙහි විසල් බව කෙරෙහි සාක්ෂි සපයන දේ යැයි ඔබට හැඟෙනු ඇත. 

-      ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -  


Tuesday, January 31, 2017

‘යුධ බිමේ‘ ගැහැණිය - මලීනා


(රිවිර සිනමා කොලම- 16)


ඒ 1940 වර්ෂයයි. දෙවැනි ලෝක යුද්ධයේ බිහිසුණු දුම් වළලු යුරෝපය පුරා පැතිරෙමින් පවතින අවදියයි. උදෑසන ගුවන් විදුලියට සවන් දෙන දොළොස් වියැති පිරිමි ළමයෙකු වන රෙනාටෝ සිය මව් රට වූ ඉතාලිය යුද්ධයට අවතීර්ණ වූ බව දැනගනියි. නමුත් ඒ දිනය ඔහුට වැදගත් වන්නේ ඒ නිසාවෙන්ම නොවේ. ළමා වයසින් යෞවන වියට එළැඹීමේ මුව දොර සිටින සම වසස් මිතුරන් හා සිසිලියේ රවුම් ගසන්නට ඔහුට බයිසිකලයක් ලැබෙන්නේ ද එදිනම ය. ඊටත් වඩා නෙත් අදහාගත නොහැකි තරම් රූමත් ගැහැණියක වන, නගර වැසියන්ගේ නොමඳ අවධානය දිනූ මලීනා ඔහුගේ නෙතු අභියස මුල් වරට හමුවන්නේ ද එදිනම ය.


ඉතාලි සිනමා කතුවර ගුසෙප් ටෝනර්ටෝ විසින් නිර්මාණය කරන ලද ‘මලීනා‘ මුල් වරට ප්‍රේක්ෂකයා හමුවට පැමිණියේ 2000 වර්ෂයේදී ය. 2001 වර්ෂයේදී කාබර්ග් සිනමා උළෙලේ ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රික්ස් සම්මානය ද දිනා ගනිමින් නොමඳ විචාරක අවධානය දිනූ ‘මලීනා‘ යොවුන් වියේ දොරටුව අභියස බලා හිඳින ගැටවරයකු වන රෙනාටෝගේ ඇසින් දෙවැනි ලෝක යුද්ධයට අවතීර්ණ වන ඉතාලි සමාජය දෙස බැලීමක් ලෙස නම් කළ හැකි ය. මලීනා‘ නමැති සුරූපී නමුත් ලජ්ජාශීලී ගැහැණිය දැක ඇය කෙරෙහි දැඩි ලෙස ආසක්ත වන රෙනාටෝ සිය නගරය වූ සිසිලය පුරා ඇවිද යමින් ඇය විමසන අතර සියලු සමාජ ව්‍යසනයන් මෙන්ම පුරුෂ ලෝකය හමුවේ ඇය අත් විඳින වේදනාවන් ද ඔහු දකින්නේ ඒ රහසිගත සොයායෑම් අතරතුර ය. දුටුවන් නෙතු වශීකරන සුළු රූමත් බවකින් යුක්ත ‘මලීනා‘ සමස්ථ සිසිලිවාසී පිරිමින්ගේ ආකර්ෂණයත් ඒ හා සමග ගැහැණුන්ගේ ඊර්ෂ්‍යාවත් හිමිකර ගනිද්දී යුධ පෙරමුණට ගොස් සිටින ස්වාමි පුරුෂයා වන නීනෝ එනතුරු බිහිරි පියා සමග බලා සිටින ඇයගේ ජීවන පැවැත්ම බිඳ වැටෙන්නට පටන් ගනියි. යුද්ධය හා ඒ සමග බැදී එන සමාජ ව්‍යසන මාලාවත්, ලිංගික ආකර්ෂණය හා ඒ හා සමපාතව නැගෙන පුද්ගල අභ්‍යන්තරික කරුණුත් එකිනෙක සමපාත කරමින් තුරුණු විය අභියස වන ගැටවරයකුගේ දෘෂ්ඨිය ඔස්සේ ‘මලීනා‘ හි රූප වියමන ගොඩ නැගෙන්නේ ඒ ඔස්සේ යමිනි.


රෙනාටෝගේ සිහින ලෝකය තුළ ඔහු මුණගැසෙන පළමු ගැහැණිය මලීනා ය. ඒ සිහින දැක අවදිව ඇය සොයා යන ඔහුට, පැතිරී ඇති ‘නරක‘ කටකතා සියල්ල අභියස සිය සැමියා එනතුරු මග බලා සිටින ‘මලීනා‘ හමු වෙයි. දෙවනුව ඔහු දකින්නේ ඔහු මියගිය පුවත අසන්නට ලැබ දැඩි ලෙස කම්පිතව එදිනෙදා කටයුතුවල නිරත වන වේදනාබර ගැහැණියකි. නගරය පුරා පැතිරෙන කටකතා හේතුවෙන් ඇයට පිරිමින්ගෙන් ලැබෙන්නේ ගැහැට පමණි. නගරයේ දන්ත වෛද්‍යවරයා සමග ඇය හාද වී ඇතැයි යන චෝදනාවෙන් ඔහුගේ බිරිඳ ඇය උසාවිය වෙත ගෙන යයි. සාවද්‍ය චෝදනාවක් වූ ඉන් ඇය ගලවාගන්නට ඉදිරිපත් වන නීතීඥයා ක්‍ර‍මිකව ඇය ආක්‍ර‍මණය කරන අතර ඇයගේ නිවසේදීම ඇය දූෂණය කරන්නේ නිවසේ ඉහළ වූ සිදුරකින් ඒ දෙස බලා සිටින රෙනාටෝ ඉදිරිපිට දී මය. 

මලීනා කිසි විට නොදැන සිටිය ද ඇයගේ බිඳ වැටෙන ජීවිතය පිළිබඳ එකම සාක්ෂිකරුවා වන්නේ රෙනාටෝ ය. සිය දූෂණය මලීනාගේ උසාවි කටයුතු සඳහා ඇය ගෙවූ මිල ලෙස තර්ක කරන්නට නීතීඥයා සමත් වද්දී සිසිලිය වෙත ද යුද්ධය පැමිණේ. පුපුරා යන බෝම්බ හා වෙඩි අතරතුර පියා ද අහිමි වන මලීනා නගරයේ තනිව යද්දී දැඩි කුසගින්න හා දුප්පත්කම ඇය වෙත ද පැමිණෙයි. ජීවිත අපේක්ෂාව ඇය වෙත ලබා දෙන්නේ එක් වේදනාබර තීරණයක් පමණි. ඒ අනුව යමින් ඇය සිය දිගු කෙස් වැටිය කපා දමයි; සිය ඇඳුම් පැළඳුම් රටාව වෙනස් කරයි; ජර්මානු නිලධාරීන්ට ද සිය සිරුර විකුණනා දමමින් ගණිකා වෘත්තිය තෝරා ගනියි. රෙනාටෝ පමණක්, සියල්ල වෙනස් වෙමින් යද්දී වුව, ඇයගේ ජීවිත ඛේදවාචකය දෙස නිහඬව නමුත් වේදනාවෙන් බලා සිටියි.

යුද්ධය කෙළවර වන්නේ ඇමරිකානු හමුදා සිසිලය අත්පත් කරගැනීමෙනි. රූමත් මලීනාට නගර චතුරශ්‍රයේදී අත්වන්නේ යුද්ධය කෙළවර වීමේ සතුට භුක්ති විදීමේ අවස්ථාව නොවේ. නගර වැසියන් ඇයට ගල් මුල් වලින් පහර දී නගරයෙන් පන්නා දමයි. කිසිවක් කරකියාගත නොහැකිව අසරණව බලා සිටින රෙනාටෝ පමණක් ඇය මුහුණ දුන් වේදනාබර යථාර්ථය වටහා ගෙන සිටියි. කෙසේ වෙතත්, ඔහු ක්‍රියාත්මක වන්නේ නගරයම වික්ෂිප්ත කරමින් මියගිය බවට ආරංචි ලැබී තිබුණු කඩවසම් නීනෝ යුධ පෙරමුණේ සිට පෙරළා පැමිණීමත් සමග ය. නගරයේ කටකතා හේතුවෙන් මලීනා පිළිබඳ නීනෝ වෙත ලැබෙන්නට ගිය ‘නරක චිත්‍ර‍ය‘ බිඳ දමන ඔහු නිර්ණාමිකව ඔහු අමතමින් ඇය ඔහු වෙනුවෙන්ම බලා සිටි ආකාරය පැහැදිලි කර දෙයි. මලීනා සොයා මෙසින්නා නගරය වෙත යන්නට නීනෝ තීරණය කරන්නේ එහි ප්‍ර‍තිඵලයක් ලෙස ය.
රෙනාටෝ තුරුණු විය වෙත එළැඹෙන්නේ අතීතය පිළිබඳ තියුණු වේදනාවකින් පෙළෙන මුත් යළි තමන් වෙත ලැබුණු සිය ආදරණීය සැමියා සමග ඇවිදයන මලීනා දැකීමෙනි. ඇයට ගල් ගැසූ නගරවැසියන් ඇය අමතන්නේ ‘ස්කෝඩියා මැතිණිය‘ යන ඇමතුමෙනි. චිත්‍ර‍පටයේ පළමු හා අවසාන වරට රෙනාටෝ ඇය අමතන්නේ ඇයතින් ගිලිහෙන දොඩම් ගෙඩි කිහිපයක් ඇය අත තබන විට ය.

“සුභ පැතුම් ස්කෝඩියා මැතිණිය!‘ ඔහු කියයි.

තුරුණු රෙනාටෝගේ හඬින් අප අසන චිත්‍ර‍පටයේ අවසන් ආත්මභාෂණ වදන් පෙළ, තුරුණු විය තුළ ගැටවරයකු හමුවේ නැගිය හැකි අප්‍ර‍කාශිත තත්‍ය ප්‍රේමය පිළිබඳ විශ්වීය ප්‍ර‍කාශනයක් වැන්න.

“කාලය ගෙවිල ගියා. මම ගැහැණු ගොඩකට ආදරය කළා. ඒ ගොල්ලො මං ළඟදි ඇහුව එකම දේ මාව අමතක වෙයිද කියල. මං හදවතින්ම විශ්වාස කළා මට අමතක වෙන්නෙ නැහැ කියල. ඒත්, මට අමතක නොවුණ එකම ගැහැණිය, මගෙන් කිසිම දවසක ඒ ප්‍ර‍ශ්නය අහලවත් නැති ගැහැණියමයි.... ඒ මලීනා!“


-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා - 

Wednesday, January 25, 2017

පුංචි පාදඩයා


(රිවිර සිනමා කොලම- 15)

විසිවැනි සියවස ඇරඹෙන සමයේ ආරම්භක දශකයක, ඇමරිකානු නගර වීදියක බකල ගසමින් ඇවිද යන එක් කුඩා මිනිසෙකි. එල්ලා වැටෙන ඉරී ගිය කලිසම, ඇඟටම හිරවී ගිය උඩු කබාය, අත රැදි බස්තම, හිස රැදී තොප්පිය හා මුවට ඉහළින් වන ‘හිට්ලර් පන්නයේ‘ උඩු රැවුල ඔහු වෙත ගෙන එන්නේ විසුළු පෙනුමකි. නගර වීදි කෙළවර පත්තර විකුණන කොල්ලන් ඔහු වෙත ගල් කැට විසි කරමින් ඔහුට ඔච්චම් කරයි. බිම වැටී ඇති විසි කර දැමූ සුරුට්ටු කොටයක් ගෙන එහි ඉතිරිය ආඩම්බරයෙන් දල්වාගන්නා මේ කුඩා මිනිසා ඔච්චම් කරන කොල්ලන්ට ඔරවමින් වීදිය දිග ඇවිද යයි.

‘පුංචි පාදඩයා‘ නම් ලැබූ මෙම කුඩා මිනිසා එම සමයේ නිර්මාණය වූ ඇමරිකානු නිහඬ සිනමා කෘති රාශියක යළි යළිත් වීදි කෙළවරින් නැගී ඇවිද ආ, ප්‍රේක්ෂාගාරය දැඩිව ආකර්ෂණය කරගත්, චරිතයකි. එය නිරූපණය කරන ලද්දේ එදා මෙදාතුර ලොව විශිෂ්ඨතම නළුවා යැයි විරුදාවලි ලැබූ චාලි චැප්ලින් විසිනි. ඒ චරිතය මුණගැසුණු චිත්‍ර‍පට බොහොමයක්ම ඔහු විසින්ම ලියා අධ්‍යක්ෂණය කරන්නට යෙදුණු නිමැවුම් වූ අතර ඒ කෘතීන්හි සංගීත නිර්මාණකරුවා වූයේ ද චැප්ලින් මය. මනුෂ්‍යත්වය හා මානව දයාව හා දැඩිව බැදුණු මෙම කෘති සිනහවෙන් පිරී ගිය ප්‍රේක්ෂාගාරයක් පළමුව තනා දෙවනුව ඒ ඔස්සේ යමින් ජීවිතය දෙස ගැඹුරින් විමසා බලන්නට අපට ආරාධනය කළේ විය.

1931 දී නිර්මාණය වූ, ‘සිටි ලයිට්ස්‘ (City Lights) නම් ලැබූ ‘පුංචි පාදඩයා‘ගේ ප්‍ර‍මුඛ භූමිකාවක් හමුවන, එම චිත්‍ර‍පට අතුරින් ප්‍ර‍ධානතම කෘතියක අනෙත් ප්‍ර‍ධාන භූමිකාව නෙත් අඳ තරුණියකි. අන්ධ බව නිසාම, ධනවතකු ලෙස හැසිරෙන නමුත් අතේ සතයකුදු නැති ‘පාදඩයා‘ගේ සැබෑ තත්වය ඇය නොදකී. මග මග වීදි කොණක මල් කූඩයක් තබාගෙන ඒ විකුණා, තමාගේත් මිත්තණියගේත් දිවි සරි කරගන්නා තරුණිය ‘පාදඩයා‘ හඳුනාගන්නේ, පොලිසිය මග හැරීම සඳහා හාස්‍යජනක ලෙස මග ඇති මෝටර් රථයක එක් දොරකින් රිංගා අනිත් දොරින් පිටතට පැන වීදියට බසින නිසාම, ධනවතකු ලෙස රියකින් බසින මහත්මයකු ලෙස ය.

හාස්‍යය සිය ප්‍ර‍මුඛ ප්‍රවේශය කරගන්නා චැප්ලින් ‘සිටි ලයිට්ස්‘ ඉදිරියට විහිදුවන්නේ ඒ තරුණියට පෙම් කරන ‘පුංචි පාදඩයා‘ මුහුණ දෙන අනේක ගැහැට පෙරළි පෙරළී සිනාසෙන සිදුවීම් ලෙස පෙළගස්වමින් අප වෙත තබමිනි. එහෙත් ඒ අවිහිංසක චරිතයේ අපේක්ෂාව උදාර වන්නේ ප්‍රේමය පෙරදැරිව තරුණිය වෙත උදව් කිරීමේ දැඩි අපේක්ෂාවෙන් ඔහු සන්නද්ධව ක්‍රියා කරන හෙයිනි. ඒ ක්‍රියාවන් අපූරු ගැටුමක් ඔස්සේ දිවෙන්නේ ඔහුට අහම්බයකින් මහා ධනවතෙකු මුණගැසෙන හෙයිනි. ධනය ඇති පදමටත් වඩා ඇති හෙයින් මහේශාඛ්‍ය ජීවිතයක් ගත කළද ඔහු ජීවිතයේ සතුට ළඟා කරගත නොහැකිවීම නිසාවෙන් දියට පැන දිවි නසාගන්නට යත්න දරද්දී ‘පුංචි පාදඩයා‘ ඔහු බේරාගනියි.

“හෙට කුරුල්ලන් ගී ගයාවි... ඒ ඔබගේ දිනය වේවි!“

ජීවිතාපේක්ෂාව පිළිබඳ ධනපතියෙකුගේ සිතෙහි බලාපොරොත්තු ඇති කිරීමට ‘පුංචි පාදඩයා‘ තැත් දරන බව ‘නිහඬ සිනමා කෘතියේ‘ තිරය මත ලියැවෙන දෙබස් ඛණ්ඩ අපට දන්වා සිටී.

පියවි ලොව දී දරුණු ලෙස හැසිරෙන ධනපතියා උත්ප්‍රාසජනක ලෙස බීමත් වූ විගස ඉතා ගුණවත් අයෙකු බවට හැරේ. ‘බේබදු ලෝකයේදී‘ පමණක් සිය ‘මිතුරා‘ වන ‘පාදඩයා‘ට හැකි පමණ උදව් කරන ඔහු සිය රෝල්ස් රොයිස් රථය පවා ඔහු වෙත පරිත්‍යාග කරයි. සිය නිවසේ තම සයනය ද ඔහු හා බෙදා ගනියි. ඔහුට හැකි තරම් ඉස්තරම් ලෙස කවා පොවා සන්තර්පණය කරයි. එහෙත් ‘පියවි සිහිය‘ ලද විගස ඔහු වහා සිය සේවකයා කැඳවා ‘පුංචි පාදඩයා‘ පන්නා දමන්නේ ‘කොහෙන් පැමිණි එකෙකුදැයි‘ විමසමිනි.

‘සිටි ලයිට්ස්‘ ඇතුළු සිනමා කෘති ගණනාවකදීම චැප්ලින් රංගනය හා රූප නිර්මාණය හරහා සියළු සංවේදනා හා අදහස් අප වෙත සම්ප්‍රේෂණය කරයි. එය රූපය මුල් කරගත් මාධ්‍යයක අරුමැති ශක්‍යතාව අපට පසක් කර දෙමිනි. ඔහු එහිදී කෙතරම් සාර්ථක වීද යත්, හඬ සිනමාව හා එකතු වූ පසුද වසර ගණනාවක් යන තුරුම ඔහු ගණුදෙනු කළේ රූපය පමණක් සිය නිර්මාණ වෙත කැදවමිනි. ‘සිටි ලයිට්ස්‘ අයත් වන්නේ ද එම පසු යුගයේ කෘති අතරට ය.

නෙත් අ මල් විකුණන තරුණියගේ ජීවිතයට සහායක් වන්නටත්, අහම්බෙන් ඔහු දකින නෙත් සුව කරන වෛද්‍යවරයකු වෙත ඇය රැගෙන යන්නටත් ඇති අරමුණු සහිතව, සිය ප්‍රේමය ඇය වෙත ප්‍ර‍කාශ නොකරමින්, ‘පුංචි පාදඩයා‘ දහසකුත් එකක් ගැහැට විද මුදල් සොයයි. වරෙක ඔහු වීදිය අමදින කසල ශෝධකයෙකු ලෙස රැකියාවකට යයි. කෑම විවේකයේදී තරුණිය දැක ගන්නට ගොස් වන ප්‍ර‍මාදයෙන් ඔහුට රැකියාව අහිමි වේ. පසුව ඔහුට මුදල් ඔට්ටුවට බොක්සිං ගසන්නට යන ජාවාරම්කාරයෙකු මුදල බෙදාගන්නට ‘බොරු බොක්සිං ගැහිල්ලකට‘ ඇරයුම් කරයි. තරගය ඇරඹෙන්නට මොහොතකට පෙර ජාවාරම්කාරයා පොලිසියට බිය වී පැන දිවීම නිසා ‘පාදඩයාට‘ සිදු වන්නේ ‘හැබෑවටම ගුටි කන්නට වන‘ බොක්සිං කෙළියකට යන්නට ය. ඒ බොක්සිං තරගයේ දර්ශනය අප වෙත මවන්නේ සිනමා කෘතියක මුණ ගැසෙන විශිෂ්ඨතම හාස්‍යෝත්පාදක අවස්ථාවකි.

අනේක ගැහැට කෙළවර ඔහු බේබදු ධනවතාගෙන් මුදල් ඉල්ලන්නට තීරණය කරයි. නමුත් ඔහු වෙත තිළිණ කරන මුදල පිළිබඳවවත් ක්ෂණිකව රූපාණ්තරණය වන ධනවතාගේ මතකයේ නැත. නීතියෙන් මොහොතකට ගැලවී ‘පුංචි පාදඩයා‘ තමන් ලබන මුදල තරුණිය අතට පත් කළ ද පසුව ඔහු නීතිය හමුවට යැවේ.

මිනිස් ජීවිතයක පැවතිය යුතු ගුණ සුවඳ පිළිබඳ මහරු දැක්මක් සහිතව කෙළවර කෙරෙන චැප්ලින්ගේ සිනමා කෘති කිසිවක අවසාන දර්ශන කිහිපය හාස්‍යය අසළකට හෝ කැඳවන්නේ නැත. ප්‍රේක්ෂාගාරය වෙත මානව දයාව පිළිබඳ මාහැගි අදහසක් සපයා දෙන ‘සිටි ලයිට්ස්‘ සොයා නරඹන්නට මම ඔබට ඇරයුම් කරමි. නියත වශයෙන්ම ඒ පිවිසුම, මෙතෙක් ගමන අරඹා නොමැතිනම්, ඔබ චැප්ලින් ලෝලියෙකු ලෙස යන ගමනක ඇරඹුම තනා දෙනු ඇත.

-      ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -  


Monday, January 16, 2017

රතු බල්ලා


(රිවිර සිනමා කොලම- 14)

සිය පෙම්වතිය වූ නැන්සි මුණ ගැසී යළි නවාතැන බලා එන අතරතුර, හැමර්ස්ලි යකඩ ආකරයේ බස් රථ රියදුරු, කඩවසම් තරුණයකු වූ ජෝන්ගේ මෝටර් බයිසිකලය කැන්ගරුවකු හා ගැටේ. ජෝන්ගේ මළ සිරුර ආකර කම්කරුවන් විසින් සොයාගැනෙන්නේ පසුදා උදයේ ය. නැන්සිගේත්, ජෝන්ගේ මිතුරු කම්කරුවන්ගේත් දැඩි කම්පනයට හේතුවන මෙම මරණය, දින කිහිපයකට ජෝන්ගේ ප්‍රාණසම මිතුරා පිළිබඳ සොයා බැලීමට ඔවුන්ට අමතක කරවයි. දින තුනකට පසු ඔවුන් දකින්නේ ජෝන් අවසන් වරට නැන්සි බලන්නට නික්ම යද්දී ඔහු එනතෙක් රැඳී සිටින්නැයි කියූ තැනම තවමත් රැඳී බලා සිටින එම මිතුරා ය. ඒ බල්ලෙකි! රතු බල්ලා (Red Dog) නමින් සැමගේ ආදරය දිනූ ජෝන්ගේ ප්‍රාණසම මිතුරා ඔහු ය!

2011 වර්ෂයේ නිෂ්පාදිත ‘රතු බල්ලා‘ (Red Dog) නමැති ඕස්ට්‍රේලියානු චිත්‍ර‍පටය, සත්‍ය කතාවක් මත පදනම් ව එනමින්ම රචිත ලුවී දි බර්නියර්ස්ගේ නව කථාව පසුබිම් කරගත්තකි. ක්‍රිව් ස්ටෙන්ඩර්ස් නමැති ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික සිනමා අධ්‍යක්ෂවරයාගේ නිර්මාණයක් වූ එය ‘ඕස්ට්‍රේලියානු ඇකඩමි සිනමා සම්මාන උළෙල‘ සහ ‘ඉන්සයිඩ් සිනමා සම්මාන‘ නමැති ඕස්ට්‍රේලියානු සිනමා සම්මාන උළෙල ඇතුළු එරට ජාතික සිනමා සම්මාන උළෙල  රැසක වෙසෙසි අවධානයට හා සම්මානයට පාත්‍ර‍ වූයේ, ආකාර කම්කරුවන්ගේ ජීවිතය හා ඒ හා බැඳුණු ඕස්ට්‍රේලියානු බටහිර කාන්තර සංස්කෘතිය හරහා, ‘රතු බල්ලකු‘ කැටුව ගමන් කරමින් නිර්මාණය කළ ආකර්ෂණීය සිනමා වියමනෙහි අපූර්වත්වය හේතුවෙනි. එසේ වුවත් චිත්‍ර‍පටය දිනූ අපූරුම සම්මානය, එහි ප්‍ර‍ධාන චරිතය වන රතු බල්ලාගේ චරිතය නිරූපණය කළ ‘කොකෝ‘ විසින් දිනාගන්නේ, බල්ලන් සඳහා වූ ‘රන් කරපටි සම්මාන‘ උළෙලේ දී ය. ඇමරිකාවේ ලොස් ඇන්ජලීස්හි පැවැත්වෙන මෙම උළෙල ‘කොකෝ‘ වෙත ලබා දුන්නේ ‘විදේශීය සිනමා කෘතියක උන් හොඳම බල්ලා‘ සම්මානයයි. 

1971 වසරින් ඇරඹෙන කෘතිය විහිද යන්නේ රතු බල්ලාගේ වියපත් අවදිය දකින තරුණ ට්‍ර‍ක්රථ රියදුරකු වූ තෝමස් වෙත  බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ, ඩැම්පියර් නගරයේ අවන්හලක හමුවන පිරිසක් විසින් පවසන අතීතාවර්ජනයක් ලෙසිනි. ඒ වන විට එහි රෝගීව වැතිර සිටින සුප්‍ර‍සිද්ධ රතු බල්ලාට සැබෑ ස්වාමියකු නොවූ බව මුල් අතීත වෘත්ත තුළ කියැවුණ ද, සිනමා කෘතියේ ප්‍ර‍ධාන ‘මිනිස්‘ චරිතය වන, ඇමරිකානු ජාතික තරුණ රියදුරකු වන ජෝන් ඔහුගේ ස්වාමියා බව පසුව හෙළිදරව් කෙරේ. හැම්ර්ස්ලි යකඩ ආකරයේ රැකියාවෙහි නිරත කම්කරුවන් හා ආකරයේ බස් රථ රියදුරා වන ජෝන්, පසුව ඔහුගේ පෙම්වතිය වන, ආකරයේ ලේකම්වරිය වන සුරූපී නැන්සි ඇතුළු සියල්ලන්ගේ ජීවිත ආශ්‍රිතව ‘රතු බල්ලාගේ‘ ජීවිත අන්දරය ගොඩ නැඟෙන්නේ ඉන් අනතුරුව ය. ඉතා බුද්ධිමත් සහ ආදරය දිනාගන්නා බල්ලකු වන ඔහු සිය ස්වාමියා වන ජෝන් සමග ගොඩ නඟාගන්නා මිත්‍ර‍ත්වය, බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු කතරෙහි යකඩ ආකරයක් පසුබිමෙහි වන සියලු මානුෂීය සබඳතා පසුබිම් කරගනිමින් නැගෙනු අනතුරුව අපට හමු වේ.

සිනමා නිර්මාණයක් තැනීමේදී අසීරුම නළුවන් අතර තැබෙන සතෙකු විශිෂ්ඨ ලෙස මෙහෙයවා තැනූ චිත්‍ර‍පටයක් ලෙස ද අපට ‘රතු බල්ලා‘ අත්විඳිය හැක. පරතෙරක් නැතිව විහිද පවතින කතරෙහි, රක්ත වර්ණැති පස් සහිත භූමියත්, ඒ මතුයෙහි රේඛා ලෙස දිගුව විහිද යන මහාමාර්ග ආදියත් පසුබිමෙහි තනිව ඇවිද යන ‘කොකෝ‘ගේ අති දුර රූප, බල්ලෙකු ප්‍ර‍ධාන චරිතයට ගෙන නිපදවූ චිත්‍ර‍පටයක අසීරු නිර්මාණකරණය පිළිබඳ සඳහන් ඔබට පිරිනමනු ඇත.

ජෝන්ගේ මරණය අපට හමුවන්නේ චිත්‍ර‍පටය අවසානයේ නොවේ. ඒ එහි මධ්‍යාසන්න හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් පමණි. දින තුනක් මුළුල්ලේ සිය ස්වාමියා එනමග බලා සිටි ‘රතු බල්ලා‘ ඔහු නොපැමිණි තැන ඔහු සොයා අරඹන විශ්මිත ගමනක් චිත්‍ර‍පටයේ දෙවැනි අර්ධය තුළ විහිද විකාශනය වේ. ඩැම්පියර් නගරය තුළ ජෝන් සැරිසැරූ සියලු ස්ථාන වෙත ගොස් ඔහු විමසන ‘රතු බල්ලා‘ අවසානයේ බටහිරදිග පර්ත් නගරයේ සිට උතුරෙහි ඩාවින් දක්වා සැතපුම් දහස් ගණනක භූමියෙහි ඔහු සෙවූ බව අතීතාවර්ජනය විමසන තෝමස්ට අසන්නට ලැබේ. එක් කතාවකට අනුව ජෝන් සොයමින් ‘රතු බල්ලා‘ ජපානය බලා නැව් නැග ද තිබේ. චිත්‍ර‍පටය තුළ එන, ‘ඇදහිය නොහැකි‘ මෙම පුරා වත් සියල්ල චිත්‍ර‍පටය අප වෙත චිත්‍ර‍ණය කර දෙන්නේ මිනිස් ශිෂ්ඨාචාරයේ ආදිතම ‘සත්ව‘ මිතුරා පිළිබඳ මහරු සෙනෙහසක් අප වෙත නැගෙන පරිදි ය.

චිත්‍ර‍පටය අවසානය එළැඹෙද්දී දිගු ගමන කෙළවර කරමින් යළි ඩැම්පියර් වෙත එන රතු බල්ලා නැන්සි වෙත යයි. නැන්සි ඒ වන විට දිවි ගෙවන ‘කැරවන්‘ උද්‍යානයේ අයිතිකරුවන්, ඔවුන්ගේ ‘රතු පූසා‘ සමග එක්ව ‘රතු බල්ලා‘ ප්‍ර‍තික්ෂේප කළ ද, ආකර කම්කරුවන්ගේ එකමුතුකම ‘රතු බල්ලා‘ටත් නැන්සිටත් ජය අත්කර දෙයි. අතීතාවර්ජන හරහා දිවෙන වෘතාන්තය කෙළවර වන්නේ සිය ආදරණීය ස්වාමියාගේ සොහොන වෙත ගොස් එහිදී මිය යන ‘රතු බල්ලා‘ගේ ජීවිතාවසානයෙනි. ඩැම්පියර් නගරය එහි අනන්‍යතාව ලොවට පවසනු වස් නගරය අභියස රතු බල්ලාගේ ගම්භිර ප්‍ර‍තිමාව නිරාවරණය කරයි. නැන්සිත්, ඇය හමුවට එන නව ‘රතු බලු පැටියාත්‘ බටහිර ඕස්ට්‍රේලියානු කතරෙහි යකඩ සොයා පොළව කනින කම්කරුවන් හා එක්ව අනාගතය දෙස බලා සිටිති.

රත් පැහැ පොළව, පුළුල් කතරෙහි ගිලෙන රත් පැහැ හිරු, රක්ත වර්ණිත මානුෂ ගුණැති බල්ලෙකු හරහා අපට කියන ජීවිතයේ අපූර්වත්වය හා බැඳුණු අරුමැති කතා පෙළක් අපේ ඉදිරිය දෙසද පුළුල්ව බලන්නැයි අපට ආරාධනා කරන බවක් ‘රතු බල්ලා‘ කෙළවර ඔබට හැඟෙනු ඇත.

-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -   

Wednesday, January 4, 2017

ඇස් දෙකක්, සහෝදරියක් සහ දේදුන්නක්! (ජීවිත සිනමාව)

(රිවිර සිනමා කොලම- 13)


සෑම උදෑසනකම පාසැල් යාම සඳහා සිය කුඩා නිවසින් පිටතට එන පාරි සහ චෝටු කාසියේ වාසිය උරගා බලති. පාරි ජය ලැබුවහොත් පාසැල කරා ඇවිද යන තුරුම ඇය සිය සිනමා වීරයා වන ශාරුක් ඛාන්ගේ චිත්‍ර‍පට කතාවක් චෝටු වෙත කියනු ඇත. ඒ චෝටුගේ වාරය නම් ඔහු තෝරාගනු ඇත්තේ ඔහුගේ සිනමා වීරයා වන සල්මන් ඛාන් රඟන චිත්‍ර‍පටයක කතාවකි. ශාරුක් සහ සල්මාන් ඛාන් දෙපළ අප ද හඳුනන තිර තරු වුවත් ඔවුන්ට ආකර්ෂණය වී ඇති පාරි සහ චෝටු අප හඳුනාගන්නේ ‘ධනක්‘ (දේදුන්න) නමැති සිනමා සිතුවම ඉදිරියට ඇදීයත් ම ය. පාරි දස හැවිරිදි හුරුබුහුටි දැරියකි. චෝටු ඇයගේ අට හැවිරිදි කුඩා සොහොයුරා ය. ඉන්දියාවේ රාජස්ථානයේ ඈත පිටිසර ගම්මානයක සිය මාමාත් නැන්දාත් සමග දිවි ගෙවන, දෙමාපියන් අහිමි, මේ දරුවන් වෙත අපගේ වෙසෙසි අවධානය යොමුවන ප්‍ර‍මුඛ කරුණ චෝටුගේ දෙනෙත නොපෙනීමයි.

ශාරුක් ඛාන්, සල්මන් ඛාන් ඇතුළු සුපිරි බොලිවුඩ් තාරකා ඉන්දියාව මතු නොව අප රට තුළත්, අඩු වැඩි වශයෙන් බොලිවුඩ් සිනමාවට ආකර්ෂණය වූ ලෝකය පුරාමත් ප්‍රේක්ෂක මනසෙහි වීරයන්ව වැජඹෙති. ඒ තාරකා මේඝයෙන් වැසී ගිය ලෝකය තුළ බොහෝ විට සාමාන්‍ය මිනිස් ජීවිතය ප්‍රේක්ෂකයාට දුරස් වනු හඳුනාගත හැකි ය. සියලු දුක්ඛ දෝමනස්සයන් තිරයේ සරන සුපිරි වීරයෙකු, සුපිරි පෙම්වතකු විසින් ජය ගනු ලබන කල්හි සතුටින් ඔල්වර නගන හෝ තුටු කදුළු හෙළන ප්‍රේක්ෂාගාරය පියවර කිහිපයකට නුදුරින්, සිනමා ශාලාවට පසුපසින් හමුවන තත්‍ය ලෝකය මනසින් දුරස්කොට තබති. ‘ධනක්‘ සිනමා තිරය වෙත කැඳවාගෙන එන්නේ ඒ දුරස්කොට ඇති තත්‍ය ලෝකයේ අනේක ජීවිත අතුරින් කිහිපයකි.

2016 වසරේ ජූනි මාසයේ මුල්වරට සිනමා ශාලාවලට පැමිණි ‘ධනක්‘, 65 වන බර්ලින් සිනමා උළෙලේ දී හොඳම ළමා චිත්‍ර‍පටයට හිමි ‘පළිඟු වලසා -ග්‍රෑන්ඩ් ප්‍රික්ස්‘ සම්මානය ද, පෝලන්තයේ ‘සිනමා ඉන් ස්නීකරස්‘ සිනමා උළෙලේ ප්‍ර‍ධාන අංශයේ හොඳම චිත්‍ර‍පටයට හිමි සම්මානය ද, මොන්ට්‍රියෙල් ජාත්‍යන්තර ළමා චිත්‍ර‍පට උළෙලේ හොඳම චිත්‍ර‍පටයට හිමි සම්මානය ද දිනාගෙන ඇත. එහි අධ්‍යක්ෂවරයා නාගේෂ් කුකුනූර් ය. රසායන ඉංජිනේරුවරයෙකු ලෙස වෘත්තිය ජීවිතය අරඹන ඔහු 1988 දී සිනමා නිර්මාණකරණයට පිවිසෙන අතර වර්තමානයේ ඉන්දීය සමාන්තර සිනමාව තුළ ඇගයුමට පාත්‍ර‍ව සිටින සිනමාකරුවෙකි.

කුඩා කළ අහිමි වී ගිය චෝටුගේ පෙනීම යළි ඔහු වෙත උරුම කර දීම, සොහොයුරිය, මිතුරිය මතු නොව, ඔහුගේ මග පෙන්වන්නිය ද වන පාරිගේ සිහිනයයි. තවත් මාස කිහිපයකින් උදාවන සොහොයුරාගේ නව වන උපන්දිනය වන විට පෙනීම යළි ඔහු වෙත ලබා දෙන බවට ඇය පොරොන්දු වී ඇත. එවිට නැන්දාගේ ඇස් වසා රාත්‍රියේ හොර රහසේ මාමාත් සමග ඔවුන් දෙදෙන ගොස් නරඹන චිත්‍ර‍පටවල රූප සැබවින්ම චෝටුට දැකගන්නට ලැබෙනු ඇත. නෙත් අඳ වන්නට පෙර අවසන්වර ඔහු දුටු සල්මන් ඛාන්ගේ වික්‍ර‍මයන් යළි ඔහු අත්දකිනු ඇත.



Road Movie නැතිනම් ‘මංපෙත් සිනමා‘ ශානරයට අයත් ‘ධනක්‘ ඒ ලක්ෂණ ඇති පුවතක් බවට හැරෙන්නේ පාරිට හදිසියේම ‘ඇස් දන් දීම‘ සඳහා ආරාධනා කෙරෙන පෝස්ටරයක් මුණගැසීමෙනි. එ් ආරාධනය රැගෙන එහි හමුවන්නේ ඇගේ සිනමා තරුව වන ශාරුක් ඛාන් ය. සිය සොහොයුරාගේ නෙත් යළි ලබා දීමට ශාරුක් උදව් දෙනු ඇතැයි විශ්වාස කරන පාරි දිගින් දිගටම ඔහු වෙත ලිපි ලියන අතර හදිසියේම ඔහු රඟන චිත්‍ර‍පටයක් රාජස්ථානයේ තවත් ගම්මානයක රූගත කරන බව අසා සොයුරා සමග ඔහු වෙත යාමට තීරණය කරයි. සිය පාසැල් ජීවිතය ද උදුරාගත් නපුරු නැන්දාටත්, ඇයගේ දොස් දරාගනිමින් ඔවුන්ට ආදරය කරන මාමාටත් නොදන්වා, චෝටු ද කැටුව පාරි යන දිගු, දුෂ්කර ගමන, ජීවිතය පිළිබද අනේක අත්දැකීම් ඔවුන්ට ලබා දෙන ‘පාඩම් පොතක්‘ නිර්මාණය කර දේ.

දරුවන්ට ආදරය කරන සුන්දර මිනිසුන්, දරුවන් විකුණන්නට බලා සිටින රැවටිලිකරුවන්, සුන්දර විදේශිකයින්, මායාකාර ස්ව්දේශිකයින්, ගීතය හා නැටුම සමගින් සංස්කෘතික ජීවිතය මුණගස්වන රාජස්ථාන වැසියන් හා කුඩා දරුවන් මුණගැසෙමින් කිලෝ මීටර තුන්සියයක් ගෙවා ෂාරුක් ඛාන් සිනමා පටය තනන ගම්මානයට යන පාරිට හා චෝටුට හමුවන බොහෝ දෙනා ද ශාරුක්ගේ රසිකයින් බව වැටහේ. කෙසේ නමුත්, ඔවුන් අදාල ඉසව්වට ළඟා වන විට ශාරුක් පිටව ගොස් ඇති අතර ඔහුගේ පා සළකුණ පවා දේවත්වයෙන් වැළදගන්නා උන්මන්තක රසික ප්‍ර‍ජාවක් පමණක් ඔවුන්ට මුණ ගැසේ. ඔහුගේ ඊළග රූගත කිරීමේ ඉසව්ව ද යළි කිලෝ මීටර සියගණනක දුරින් වුවත් අසළ වන කාන්තාරය හරහා යාමෙන් කෙටි මගකින් එහි ළඟා විය හැකි බව අයෙකු පාරිට පවසයි.

කාන්තාරය හරහා දුෂ්කර පාගමනකට පිවිසෙන පාරි සහ චෝටුගේ ගමනාන්තය විමසා බලනු පිණිස චිත්‍ර‍පටය සොයා යන්නැයි මම ඔබට ආරාධනා කරමි. ඒ සඳහා අන්තර්ජාලය ඔබට උදව් දෙනු ඇත. එතෙක්, හදිසියේ මග හමුවූ සුන්දර විදේශික සංචාරකයකු සමග එක්ව, සාම්ප්‍ර‍දායික රාජස්ථාන් සංගීතය හා බටහිර සංගීතය සමපාත කරමින් කුඩා චෝටු ගයන ගීයක පද කිහිපයක් මෙහි තබමි.


“සැවොම කතා කරති ලෝක සාමය ගැන...
එහෙත් අප දකින්නේ වේදනාව සහ කදුළයි...
අපට යුද්ධය අවැසි නැත...
සටන් අවැසි නැත...
තුවක්කු සහ බෝම්බ හෝ කිණිසි මිට මෙළවූ
අත් ද අවැසි නැත...
මා ඉල්ලන්නේ එකම එක දෙයකි...
අපි ආදරයට වරමක් දෙමු...!“


-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -