Tuesday, November 20, 2018

දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවෙහි අරුත වටහාගැනීම


(2018 නොවැම්බර් 18 වැනි දින ‘අනිද්දා‘ පුවත්පතේ පළවූවකි.)


සිවු විය නොඉක්මවූ මගේ කුඩා පුතු විවිධ වර්ණැති කුඩා සෙල්ලම් බඩු සමග සෙල්ලම් කරමින් සිටියි. ඒ එක් එක් වර්ණයන් ඔහු වෙත පැහැදිලිව හඳුනා දෙන්නට මගේ බිරිඳ ගන්නේ අසීමිත උත්සාහයකි. රතු වර්ණය රතු ලෙස ද, නිල් වර්ණය නිල් ලෙස ද යනාදී වශයෙන් පුතු අදාල වර්ණ නිවැරදිව හඳුනාගන්නට සමත් වන විට ඇගේ මුහුණ සතුටින් පිරී යනු නිරීක්ෂණය කළ හැකි ය. ඒ වැරදි වටහාගැනීම් මග හැර ගන්නට යළි යළිත් වර්ණ දක්වමින්, ඒ පුනරුච්චාරණය කරවමින් සිදු කරන දීර්ඝ ප්‍රතිඵලයක අවසන ඇය ලබන ජයග්‍රහණය මතු නොව කුඩා පුතු නිවැරදිව වර්ණ හඳුනාගන්නට සමත්වීම පිළිබඳ සතුට යන දෙකෙහිම එකතුවකි. ඇය මේ අත්විඳිමින් සිටින්නේ දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවෙහි හෝඩිය හඳුනාගන්නා පුතුගේ දියුණුව දැකීමේ සතුටයි.

අක්ෂර සමගින් ගණුදෙනු කොට, එක් එක් අක්ෂරයෙහි හැඩතල සමගින් ශබ්දය හඳුනාගැනීමට දරුවකු සමත් වන්නේ නිශ්චිත වයසක් කරා ඔහු හෝ ඇය වර්ධනය වූ පසු ය. නමුත් වර්ණ සහ වෙනත් හැඩතල හඳුනාගනිමින් සිය වටපිටාවෙහි දෘශ්‍ය ලෝකය වටහාගන්නට ඔහු හෝ ඇය ඉන් පෙරම සමත් වෙයි. මව හා පියාගේ පටන් මිනිස් රූපකායන් හඳුනා ගනිමින් ද, වටපිටාවේ කුඩා සතුන් හඳුනාගනිමින් ද සිය අවට ලෝකයේ ජීවිතය හඳුනාගන්නට සමත් වෙයි. මේ දෘශ්‍ය හඳුනාගැනීම් අක්ෂර කියවා වටහාගැනීමට පෙළඹවීම හා ඉගැන්වීම තරම් අසීරු කාර්යයක් නොවන අතර බොහෝ අවස්ථාවලදී දරුවාගේ වර්ධනය සමග සිදුවන ස්වාධීන තේරුම් ගැනීම මත ද නිතැතින් සිදුවන අවස්ථා වන බව ද පැහැදිලි කරගැනීම අසීරු නැත.

කෙසේ වෙතත්,  රටක හෝ සමාජයක ‘දියුණුව‘ පිළිබඳ දර්ශකයන්හිදී පෙරමුණෙහි තබමින් වටහාගන්නා සාක්ෂරතාව පිළිබඳ සාකච්ඡාවේදී අවධානය යොමු වන්නේ අකුරු ලිවීමෙහි හා කියැවීමෙහි හැකියාව පදනම් කරගත් කලාපය මිස දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාව නොවන බව අපි දනිමු. යමෙකුට අකුරු කියවාගත හැකි වූ පමණින් හෝ සිය නාමය ලියාගන්නට හැකි වූ පමණින් සාක්ෂරතාව සහිත පුද්ගලයෙකු ලෙස හඳුනාගත හැකි දැයි වන ප්‍රචලිත පැනය රටක සාක්ෂරතාව මැනීමේ දර්ශකය ද ගැටළුවක් අභියස තබමින් යළි ඒ විමසුම දෙස හැරී බලන්නට ආරාධනා කර ඇති බව නොරහසකි. එසේ වුව, මා යෝජනා කරන්නේ, අප ඉන් ද ඔබ්බට යමින් සමාජයක් කොපමණ දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවකින් හෙබි දැයි විමසීම ද අත්‍යාවශ්‍ය බවයි.

කුඩා දරුවන්ගේ ළදරු පාසැල් අධ්‍යාපන සමයෙන් අනතුරුව අපි දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාව පිළිබඳ එහෙම පිටින්ම අමතක කොට දමමු. එහෙත් එය වර්ණ සහ හැඩතල හඳුනාගැනීමේ, රූප හඳුනාගැනීමේ මූලික රාමුව අභිබවා යන්නකි. තත්‍ය ලෙස දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවකින් හෙබි පුද්ගලයා අප වටා ඇති, අප වෙත හමුවන, දෘශ්‍ය ලෝකය අර්ථ ගන්වා ගන්නට, වටහා ගන්නට, ඒ හා සමග ගණුදෙනු කරන්නට මෙන්ම දෘශ්‍ය රූපවලින් නැගෙන සංකේතාර්ථ තේරුම් ගනිමින් අර්ථ නිරූපණය කරන්නට ද සමත් විය යුතු ය. සැබවින්ම දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාව යනු වර්ණ, හැඩතල, රූප හා සංඥාවලින් පිරී ඇති අප අවට ලෝකය වටහා ගැනීමයි. එය චිත්‍ර ශිල්පය හදාරණ, නොඑසේනම්, සිනමාව, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හෝ ඡායාරූප කලාව සමග ගණුදෙනු කරන, රූප හා වර්ණ සමග සෘජුව කටයුතු කරන පිරිසකට සීමා වන්නක් නොවේ. සමස්ථ ප්‍රජාව වෙතම යොමු විය යුත්තකි.

අප අවට ලෝකය දෙස මොහොතක් නැවතී බලන්න. නගර අවකාශයක හෝ ගම් පියසක භූ දර්ශනය දෙස මොහොතක් බලන්න. ආලින්දයක වාඩි වී ටෙලිවිෂන දෙස ඇස් පිය නොහෙලා බලා සිටින නිවැසියන් පිරිසක් දෙස බලන්න. ඒ ටෙලිවිෂනයෙන් ගෙන එන රූප එකතූන් දෙස බලන්න. ගොඩනැගිල්ලක පිළිවෙල හෝ අපිළිවෙල දෙස බලන්න. සරලවම නම්, අවට වටපිටාවේ ඇති චංචල හෝ නිශ්චල ඕනෑම දෙයක් දෙස බලන්න.  

සුන්දර රටක් ලෙස, ස්වභාව ධර්මය විසින් ලබා දුන් දායාදයට ඔබ්බෙන් ගොස්, අප විසින් නිර්මාණය කරගෙන ඇති පරිසරයෙහි ඇති දෘශ්‍යමය වියමන ගැන ඔබට කොතරම් සෑහීමකට පත් විය හැකි ද? අප නිර්මාණය කරගනිමින් පුරවැසියා වෙත එවන දෘශ්‍ය පණිවුඩ කොතරම් දුරට පොහොසත් ද? ඒවා නිසි ලෙස කියවාගැනීමට පුරවැසි සමාජය සමත් ද? මේ ඇතුළු ආශ්‍රිත බොහෝ ගැටළුවලට ඔබට ලැබෙන පිළිතුර සෘණාත්මක වීමට ඇති ඉඩකඩ බොහෝ ඉහළ බැව් මට නොබියව ප්‍රකාශ කළ හැක. ඉන් හෙළිවන්නේ පොදු පුරවැසි සමාජයේ දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවෙහි දුර්වලතාව මිස අන් කවරක් ද?

දරිද්‍රතාව වඩාත් මනරම් නිවෙස්වලින් හෙබි වටපිටාවක් අප වෙත තබන්නට ප්‍රබල බාධකයක් බවට ඔබ තර්ක කරන බව, ගෘහ නිර්මාණයන්හි ඇති දෘශ්‍ය රූපවල හිඟකම ගැන සාකච්ඡා කරන්නට මත්තෙන් මම දනිමි. එහෙත් ස්වකීය සීමාවන් තුළ හිඳිමින් වුව, වටපිටාවෙහි ඇති භූමිය, සෙසු නිවාස, වෘක්ෂලතාදිය සමග තබමින් විමසන නිවාස තනන්නන් අපට මුණගැසේ ද? එපරිද්දෙන්ම ඔබට ප්‍රති තර්ක ඇත්තේ වුවත් පහත පැන කිහිපය ද, උදාහරණ ලෙස, ඔබ වෙත තබන්නට මම කැමැත්තෙමි. සිය ආලින්දයේ ඇති ටෙලිවිෂනය, තමන් මිල දී ගත් අවස්ථාවේ පැවති වර්ණ සැකසීමෙහිම තබමින්, කිසිදු වග විභාගයකින් තොරව එහි මැවෙන රූප දෙස බලන කොපමණ ප්‍රේක්ෂාගාරයක් අප වෙත වේ ද? වඩා පොහොසත් දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවකින් හෙබි සමාජයක් අභියස, ඉතා දුර්වල රූප සංරචනා සහිත, තෙවැනි පන්තියේ මෙගා ටෙලි නාට්‍ය ඇතුළු බොහෝ ටෙලිවිෂන් විප්‍රකාර, අවර ගණයේ වීදි කඩ චිත්‍රපට, දියව යා යුතු නැති ද? සිය නෙත් සීමාවෙන්, බොහෝ විට තමන්ගේ නිවසෙහි බැම්මෙන්, ඔබ්බෙහි තමන් විසින්ම ගොඩ ගසන කුණු කඳු පරිසරය පිළිබඳ පහන් සිතුවමක් දකින්නට සමස්ථ පුරවැසි සමාජයටම බාධා එල්ල කරන්නේ ය යන කරුණට වැසියන් සවිඥාණික ද?

දෘශ්‍ය රූපය යන්න චිත්‍ර කලාව හා ආශ්‍රිත කලාපයේ අතහැර දමා ඒමේ ආදීනව අපි රටක් ලෙස අත් විඳිමින් සිටිමු. නිල් - කොළ -රතු දේශපාලනික වර්ණයන් ඉක්මවූ තැන අපට වර්ණය නොවැටහේ. රවුම් හා කොටු ආදී මූලික හැඩතලවලින් පසු අපට හැඩතල මුණගැසී නැත. රේඛීයව ස්වකීය නෙත් අභියස සිට එක එල්ලේම යමින් සිටින සමාජයක් ලෙස අපට වක් ව, විකර්ණිකව හෝ තිරස්ව නැගෙන රේඛාදිය පෙනෙන්නේ ද නැත. කැඩපත අභියස මුණගැසෙන ස්වකීය රූපය මිස බොහෝ දෙනෙක් විවිධ හැඩගත් අරුමැසි, අපූර්ව සමාජයේ පුරවැසියන්ගේ අනේක රූප ද දැක නැත. තමන්ගේ ඇඳුමෙහි පැළඳුමෙහි සිට ජීවන චර්යාවන් හරහා, කලාව හා දේශපාලනය දක්වාම මුණ ගැසෙන දෘශ්‍ය ලෝකය හරයාත්මකව වටහා ගැනීමට දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවකින් හෙබි සමාජයක් වහා නිර්මාණය කොට ගැනීමට අප කටයුතු කළ යුත්තේ එහෙයිනි.

-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -   


Tuesday, November 13, 2018

බයිස්කෝප්කරුවන්ගේ තර්ජන හා සිනමාවේ හෙට දවස


(2018 නොවැම්බර් 11 වැනි දින ‘අනිද්දා‘ පුවත්පතේ පළවූවකි.)

දෙවන ලෝක යුද්ධය කෙළවර වීමත් සමගම, ලෝක සිනමාව විෂයයෙහි විශේෂයෙන් යුරෝපීය සිනමාව විෂයයෙහි, කෘතීන්හි අන්තර්ගතයන් හා ආකෘතීන් මෙන්ම තේමාවන් ආශ්‍රිත සිනමාත්මක ප්‍රකාශනය පිළිබඳ පුළුල් සාකච්ඡා ඇරඹුණු අතර 40 දශකය තුළ දීම ඉතාලි නව-යථාර්ථවාදය බිහිවන්නේත්, දෙවනුව ප්‍රංශ නව රැල්ල ඇරඹෙන්නේත් එම සාකච්ඡාවල ප්‍රතිඵල ලෙස ය. යථාර්ථයෙහි ඇති නව්‍ය බව හා නව්‍ය නොවන බව යනුවෙන් දෙඅංශයක් පැවතිය හැකි ද යන්න කෙනෙකුට ගැටළුවක් මතු කළ හැකි වෙතත්, පැවති සිනමා භාවිතය අතික්‍රමණය කරමින් ඉතාලි නව-යථාර්ථවාදය පෙන්නුම් කළ ප්‍රකාශනයෙහි වූ නැවුම් ස්වරූප විමසන්නෙකුට එහි ඇති තාර්කික බව වැටහී යනු ඇත. ප්‍රංශ නව රැල්ල ද සමාන ලෙස ම පෙර ප්‍රංශ සිනමා ප්‍රකාශන විධීන් ඉක්මවූ ආකාරයක් පෙන්වූ අතර බිහිසුණු ඛේදවාචකයක් කෙළවර මුණ ගැසෙන, පෙර නොවූ විරූ අදහස් හා රූප වියමන් තිරය මත දෘශ්‍යමාන කරනු ලැබී ය. ඉතාලි නව යථාර්ථවාදය බිහිවීම හමුවේ ද යම් මැදිහත් වීමක් තිබෙන්නට ඇතත් ප්‍රංශ නව රැල්ල බිහිවීම හමුවේ නම් සෘජු දායකත්වයක් පැහැදිලිවම දක්වා තිබුණේ සිනමා විචාරක පරපුරයි. පැවති සිනමාව පිළිබඳ ගුණ දොස් ගෙන ආ විචාරකස්ථානයයි.

‘කයියෙ දු සිනමා‘ නමින් ප්‍රංශය තුළ ප්‍රකාශනයට පත් වුණු (අදද ප්‍රකාශනය වන) සිනමා සඟරාවට ලියූ අන්ද්‍රෙ බසාන්, එරික් රෝමර්, ක්ලොඩ් චැබ්රොල්, ෂොන් ලුක් ගොදා සහ ප්‍රංශුවා තෘෆූ වැනි විචාරකයින් ගණනාවක් පැවති මහා සිනමා සම්ප්‍රදාය දැඩිව විවේචනය කළ අතර දෙවනුව තමන් යෝජනා කළ සිනමා භාවිතය තිරය මත ප්‍රතියමාන කරනු වස් කැමරා ආම්පන්න අතට ගත් හ. අන්ද්‍රෙ බසාන් ඇතුළු සුළු පිරිසක් හැරුණු විට, එරික් රෝමර්, ක්ලොඩ් චැබ්රොල්, ෂොන් ලුක් ගොදා සහ ප්‍රංශුවා තෘෆූ ඇතුළු මුල් විචාරක අසුන් රාශියක් ප්‍රංශ නව රැල්ල නැගී එත්ම එහි අධ්‍යක්ෂක අසුන් වෙත පිළිපන්ව උන් හ. එනයින්, ප්‍රංශ නව රැල්ලේ සිනමාවේ වැඩි අයිතියක් එහි ආරම්භයට මග පෑදූ සිනමා විචාරක පරපුරකට හිමි විය යුතු ය.

විචාරකයා සෘජුවම සිනමා අධ්‍යක්ෂක අසුන වෙත ප්‍රවේශ වූ එතරම් පැහැදිලි උදාහරණයක් සිනමා ඉතිහාසය තුළ අපට මුණ නොගැසෙතත්, බොහෝ සිනමා නිර්මාණකරුවන්ගේ පසුකාලීන සිනමා නිමැවුම් හි රුවගුණ වෙනස් කරන්නටත්, වඩා පෝෂිත වියමන් වෙත ඔවුන් මෙහෙයවන්නටත් බලපෑම් කළ සිනමා විචාරකයින් පිළිබඳ සිනමා ඉතිහාසය තුළ බොහෝ තොරතුරු හඳුනාගත හැකි ය. මුල්කාලීනව, යම් ආකාරයක සීමාවන් තුළ හිඳ මැදිහත් වූයේ වුවත්, ජයවිලාල් විලේගොඩගේ මැදිහත් වීම මෙරට සිනමාව විෂයයෙහි අපට අත්හැර යා නොහැකි අතර, පසුකාලීනව රෙජී සිරිවර්ධන, ගාමිණී හත්තොටුවේගම, ගාමිණී විජේතුංග, පියල් සෝමරත්න, බෙනඩික්ට් දොඩම්පෙගම, පිලිප් කුරේ ආදීන්ගේ විචාරක මැදිහත්වීම් ප්‍රධාන සිනමාකරුවන් විෂයයෙහි සුවිශේෂ බලපෑමක් එල්ල කළ බව ඉතිහාසය තුළින්ම මුණගැසෙන සාක්ෂිවලින්ම පැහැදිලි වී ඇත. වඩාත් පොහොසත් විචාරකස්ථානයක් පැවතීම දියුණු සිනමාවක් තැනීමට සිනමාකරුවන්ට සෘජු හෝ වක්‍ර බලපෑමක් එල්ල කරමින්ම සිනමා කෘතිය හා ප්‍රේක්ෂකයා අතර පාලමක් තනමින් කෘතිය කියවීමෙහි ලා ප්‍රේක්ෂකයා යම් ඔසවා තැබීමක් ද සිදු කරනු ඇති බව සිනමා සංවාද කලාපයන්හි ප්‍රමුඛ විශ්වාසයයි.  
  
මේ දීර්ඝ ප්‍රවිශ්ටය වෙත මා මෙහෙය වූ කරුණ ‘කොළඹ සන්නිය රිටන්ස්‘ නමින් චිත්‍රපටයක් තනන හර්ෂ උඩකන්ද අධ්‍යක්ෂවරයා සිය සිනමා කෘතිය පිළිබඳ ‘විචාරයක්‘ ලියන්නට පෙරම ‘ලිව්වොත් බලාගෙනයි‘ යනුවෙන් අසභ්‍ය වදනින් ද බැණ වදිමින් පත්‍රකලාවේදී ප්‍රියන්ත කොඩිප්පිලි වෙතට ෆේස් බුක් හරහා තර්ජනය කර තිබීම ය. ඔහුට අනුව කොඩිප්පිලි කළ යුත්තේ ‘කුහක ලෙස‘ සිනමා විචාර ලිවීම නොව සිනමාවට සේවය කිරීම සඳහා පිටපතක් ලිවීම ය. නොහැකි නම් කවි කොල ලියා (කොඩිප්පිලි කවියකු ද බැවින් මෙසේ කියනවා විය හැක.) බස් රථවලට නැග විකිණීම ය. විචාරයට පැමිණීම කෙළවර විය හැක්කේ අධ්‍යක්ෂවරයාගෙන් මහමගදී පහර කෑමකින් බවට ඔහු අනතුරු අඟවා ඇත. (එම සටහන මෙහි සෘජුව පළ කළ නොහැකි තරම් අසභ්‍ය ය.)

ප්‍රියන්ත කොඩිප්පිලි සිනමා විචාරකයෙක් ලෙස නම් කරන්නට මම නම් ඉක්මණ් වන්නේ නැත. සිනමාව (හා කලාව) විෂයයෙහි ඔහුගේ මැදිහත් වීම මූලිකව ලංකාදීප පුවත්පතට ඔහු ලියන ‘බුලට් 1‘ නමැති කොලම හා බැඳෙයි. ඒ හැරුණු විට පසුගිය සමයේ ඉමහත් ජනප්‍රියත්වයට පත් සඳැස් කවි පද හරහා ෆේස්බුක් අඩවිය ඔස්සේ ද ඔහු ඇතැම් විට සිනමාව හා බැඳුණු කාරණා ආමන්ත්‍රණය කරතත් ඒ නිරතුරුව නොවේ. ඒ මැදිහත්වීම් තීව්‍ර ලෙස සිදු කරන සිනමා වියමන් විමසමින් දිවෙන සිනමා විචාරයන්ට වඩා සිනමාව කෙරෙහි ආසක්ත, වඩා පොහොසත් සිනමාවක් දකින්නට කැමති පත්‍රකලාවේදියෙකුගේ මැදිහත්වීම් ලෙස හඳුනාගන්නට මා කැමති ය. කෙසේ වෙතත්, කුඩා කොලමක සීමිත වචන සංඛ්‍යාවකට සිය කරුණ ගොණු කිරීමේ දී ඔහු සිනමා වියමන කියවන්නට හැකි සිනමා දෘශ්‍ය සාක්ෂරතාවයකින් හෙබි අයෙකු බවට ඉඟිකරන්නට බොහෝ තන්හි සමත්ව ඇත.

සිය චිත්‍රපටය විෂයයෙහි අකුරක් හෝ ලියන්නට පෙරම කොඩිප්පිලිට (හෝ වෙනයම් අයෙකුට) එරෙහිව තර්ජනාංගුලිය ඔසවන මේ අංකුර තරුණයාගේ අප්‍රසන්න ප්‍රවේශය දැඩිව හෙළා දැකිය යුතු අතර සැබෑ නිර්මාණකරුවකු සතු විය යුතු ගුණාංග යළි මුල සිට විමසන්නැයි ඔහුට ආරාධනා කරන්නට කටයුතු කළ යුතු ය. ඒ හා සමග, විචාරකයා පෑන අතට ගන්නටත් පෙර ‘බිය වී කෑ මොර දෙන‘ මේ ආස්ථානය ඔහුටම යළි විමසා තේරුම් ගන්නටත් ආධාර කළ යුතු ය. සැබවින්ම පැහැදිලි වන්නේ සිය රූප එක්කාසු කිරීම කිසිදු ආකාරයක නිර්මාණාත්මක වපසරියක නොවන බව ඔහුගේම යටි සිත ඔහුට සංඥා කර ඇති බව ය. කොඩිප්පිලි ‘කඩප්පුලි‘ ලෙස සිය කෘතිය දෙස බලනු ඇතැයි ඔහුට සිතෙන්නේ වෙන කවර හේතුවක් නිසා ද?

70 දශකයේ තිරයට ආ ‘කොළඹ සන්නිය‘ පැවති සමාජයේ ගැමි හා නාගරික සමාජ වටපිටාවන්හි ජීවත් වන එකිනෙකට වෙනස් සමාජ පන්තීන්වල ජීවත් වන වැසියන්ගේ මෝඩකම් හා පුරසාරම් ගැන මණික් සන්ද්‍රසාගර හෙළූ සෝපාහාසාත්මක බැල්මකි. එය මෙතෙක් බිහිව ඇති අතලොස්සක් හාස්‍ය සිනමා කෘති අතර අග්‍රඵලයක් ලෙස හඳුනාගන්නට ඇති සාධාරණ කරුණු රැසකි. එය සිනා සෙන්නට ආරාධනා කරන්නේ ගමකින් එන ‘මෝඩ‘ වෙනත් කවරකුට හෝ නොවේ. අපටම ය. නැගී එන නාගරික සමාජ අවකාශවල පවතින අරුමෝසම් වෙත ද එය හෙළන්නේ හාස්‍ය මුසු නමුත් තියුණු බැල්මකි. එය යළි දශක කිහිපයකින් පසු සිනමා තිරය වෙත ‘රිටන්‘ කරන නිර්මාණකරු සන්ද්‍රසාගර මතු නොව වත්මන් කොළඹ ඇති සන්නි ආදිය ගැන ද මනා කියවීමකින් යුක්ත අයෙකු විය යුතු ය.

කොඩිප්පිලිට බිය වන්නට පෙර උඩකන්ද තමන් ගැන බිය විය යුතු ය. ඔහු පමණක් නොව වත්මන් සිනමාවට ප්‍රවිශ්ට වන සෑම අංකුර සිනමාකරුවෙක්ම මූලිකව ප්‍රංශ නව රැල්ලේ පටන් විචාරකයා සහ සිනමාකරුවා අතර පවතින අන්‍යෝන්‍ය ගණුදෙනුව ද, සිය කැමරාවට රාමුගත වන ලෝකය හා ඉන් පිටත ද මනා විමසුමකින් වටහාගත යුතු ය. පූර්ව නිර්මාණවල දෘෂ්ටිවාදාත්මක මැදිහත් වීම ද කියවාගත යුතු ය. නිරුවත මැකී ගිය වඩා පොහොසත් නිර්මාණ තිරය මතට ගෙන ආ හැක්කේ එවිට ය.

-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -


Wednesday, November 7, 2018

කලාව, (සෞන්දර්ය) අධ්‍යාපනය සහ රටේ දේශපාලනය

(2018 නොවැම්බර් 04 වැනි දින ‘අනිද්දා‘ පුවත්පතේ පළවූවකි.)

බැලූ බැල්මට, එකිනෙකට කිසිදු සම්බන්ධයක් නැති කරුණු කිහිපයකින් අද ලිපිය අරඹන්නට මට ඉඩ දෙන්න.

පසුගිය සතියක ‘අනිද්දා‘ වෙත ලියූ ‘දරුවන් තරු වෙත දැක්කීම සහ සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය‘ නමැති ලිපිය මාගේ බ්ලොග් අඩවියේ පළ කළ පසු එය දුටු, විදේශයක සිටින මගේ මිතුරකු මෙවන් අදහසක් දක්වා සිටියේ ය.

“අපේ රට බතින් බුලතින් හොඳටම සුඛිත මුදිත වෙලා හැම ප්‍රශ්නෙම විසඳිලා තියෙන හින්ද දැං මේ වගේ කාලෝචිත ප්‍රශ්න ගැන අවධානය දක්වන එක වැදගත්!“

පසුගිය සිකුරාදා හදිසියේම සිදු වුණු අගමැති මාරුව පසුබිම්ව පාර්ලිමේන්තුව කැඳවීම නොවැම්බර් 16 වැනි දින දක්වා කල් දැමුණු පසු, රට තුළ පැන නැගුණු දේශපාලනික අස්ථාවරභාවය හා අනාරක්ෂිතභාවය පසුබිම්ව, ඊට එරෙහිව කලාකරුවන් හඬ නැඟූ තොරතුරු ෆේස්බුක් සමාජ ජාලය හරහා සංසරණය වූ තැනක ප්‍රමුඛ වෘත්තීය සංධානයක ක්‍රියාධරයකු සටහන් කර තිබුණේ මෙවන් අදහසකි.

“කළ යුත්තේ මෙසේ මෝඩයින් සේ හැසිරීම නොව උසාවියේ පිහිට පැතීම ය.“

මේ සියල්ලෙන් අනතුරුව මා මේ ලිපිය ලියන්නට සූදානම් වද්දීම දුරකථනයෙන් මා ඇමතූ සමීපතම ඥාතියෙකු කලාව ගැන කුමක් ලීවත් මේ පවතින දේශපාලන තත්වය ගැන වැඩිමනත් ලිවීම නොකරන්නැයි ආයාචනය කළ සිටියේ ය.

“වෙලා තියෙන දේවල් මදැයි. වැඩිය ඕවට අත දාන්න යන්න එපා. පාඩුවෙ හිටියම හරි!“

මුල් සටහනේ තරමක සෝපාහාසාත්මක ස්වරයකින් විදේශ රටක පදිංචි මිතුරා සඳහන් කරන්නේ අප මුලින් කතා කළ යුත්තේ රට තුළ ඇති ආර්ථික හා දේශපාලනික කඩාවැටීම් පිළිබඳ මිස කුඩා දරුවන් විකුණමින් කරන මාධ්‍ය භාවිතය හෝ සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය පිළිබඳ නොවන බව ය. දෙවැන්නා දේශපාලනික තත්වයන් හමුවේ සෘජුව මැදිහත් වන හා අදහස් දක්වන කලාකරුවන් ‘මෝඩයින් පිරිසක්‘ සේ දකියි. තුන්වැන්නා මට (හා මා වැනි අදහස් දක්වන්නන්ට) අනතුරු අඟවන්නේ නිහඬ වීමෙන් මිස ගැලවීමක් ළඟා නොවනු ඇති බවයි.


මේ සියලු අදහස් එක් තලයකට ගෙන විමසා බැලුවහොත් මෙවැනි අදහස් කිහිපයක් අපට පෙළ ගස්වා ගත හැක.

·         දේශපාලනික හා ආර්ථික, සමාජයීය කාරණා සෞන්දර්ය පිළිබඳ හා අධ්‍යාපනය (හා දරුවන්) පිළිබඳ සංවාදයන්ගෙන් හා මැදිහත්වීම්වලින් වියුක්ත, වෙනම කලාපවල පවතින ඒවා ය.
·         කලාකරුවන්ට දේශපාලනික හා සමාජ, ආර්ථික කාරණා තේරෙන්නේ නැත. ඔවුන් ඒ කලාපවලදී මෝඩයන් ය. (කොහොමටත් ඔවුන් කරමින් සිටියේ නැටීම, ගැයීම හෝ නාට්ටි කිරීම වැනි දෙයක් මිස සමාජ-දේශපාලනික සංවාද කිරීම නොවේ ය වැනි අදහසක් ද මේ පසුපස ඇත.)
·         කලාව හා (සෞන්දර්ය) අධ්‍යාපනය සම්බන්ධිත කලාපවල සිටින අපි කොහොමටත් මේ නොදන්නා (නමුත් බිහිසුණු බව පෙනෙන) දේශපාලනික කාරණාවලට කට දැමිය යුතු නැත. වඩා යහපත් හා සෞඛ්‍යාරක්ෂිත විය හැක්කේ ඇඟ බේරාගැනීම ය.

මෙරට කලාව සම්බන්ධ පොදුජන කථිකාව දිවෙන්නේත්, අදහස් ගොඩනැගෙන්නේත් මෙවැනි පසුබිම්වල බව සිට බව පැහැදිලි සත්‍යයකි. අප සියලු දෙනාගේ ඉදිරිය වඩාත් තීරණාත්මක ලෙස වර නැගෙන දේශපාලනික භාවිතය සඳහා සෘජුව මැදිහත් වීම හෝ අදහස් දැක්වීම කලාකරුවාට අනුචිත, තරම් නොවන, නොගැලපෙන හෝ නොතේරෙන තැනක තැබීම ඉතා දිගු අතීතයක සිටම කලාව හා සම්බන්ධිත දේශපාලනය සම්බන්ධයෙන් පැවති ප්‍රමුඛ අදහස ය. එසේම සෞන්දර්ය හා එක්ව ගැනෙන හෝ ඉන් ඔබ්බට ගිය සමස්ථ අධ්‍යාපනය, දරුවන්, ළමා අයිතීන් මෙන්ම කලාව හා කලා භාවිතයන් ද වැඩි පිරිසක් හඳුනාගනිමින් හෝ වර නගමින් සිටින්නේ පවතින දේශපාලනික කලාපයන්ට බොහෝ පිටත තැනක පවතින, එකිනෙකින් වියුක්ත සන්දර්භයන් ලෙස ය.

නමුත් සත්‍යය මෙහි විලෝමයයි.

අධ්‍යාපනය, කලාව හා සෞන්දර්යය, දරු පරපුර ආදී කලාප සියල්ල පිළිබඳ අනාගත ක්‍රියාකාරීත්වයන් හා පියවරයන් එහෙම පිටින්ම පවතින දේශපාලනික දෘෂ්ටිවාදී තානයන් සමග තකට තක ගැලපෙමින් ඉදිරියට යයි. ගුරුවරියක දණ ගැස්වීම, කලා කෘති වාරණය කිරීම, විශ්වවිද්‍යාලවල පවා විද්‍යාර්ථීන්ට ආචාර්යවරයා/වරිය වන්දනය කිරීම සඳහා සහ පැදකුණු කරමින් ඔවුන්ගේ අදහස් පිළිගැනීම සඳහා ඉල්ලා සිටීම, විශ්වවිද්‍යාල සෞන්දර්ය කලා ආචාර්යවරුන් කුඩා දරුවන්ට ‘තරු‘ බවට පත්වීම සඳහා බෞතීස්ම ලබා දීම, බහුතර ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් රූපවාහිනී තිර අභියස ඒ දකිමින් කඳුළු සැලීම, කුඩා, අවිහිංසක දරුවන් තරු තරග හා ශිෂ්‍යත්ව තරගවල සිට සියලු තරගවලට ගුරු දෙගුරු කැමැත්තෙන්ම බැසීම, සාහිත්‍ය කලාදිය යට කරමින් ජ්‍යොතිෂ්‍යය වෙළෙන්දන් කරණම් ගැසීම ආදී එකිනෙකට සෘජුව සම්බන්ධ බව නොපෙනෙන බොහෝ කරුණු පැහැදිලි ලෙසම එකිනෙක මත අතිපිහිත වෙමින් පවතින රාජ්‍ය යාන්ත්‍රණයන් සඳහා සහාය ලබාදිය හැකි, අක්‍රීය, බියට පත් වුණු, අන්ධ බවට පත් වුණු හෝ ගිනිකණ වැටුණු පුරවැසියකු නිර්මාණය කරමින් සිටියි. (තවත් දීර්ඝ තොරතුරු සඳහා ලියනගේ අමරකීර්ති විසින් පරිවර්තිත මාර්තා නස්බෝම්ගේ Not for Profit: Democracy Needs the Humanities හි පරිවර්තනය වන ‘කලාව කුමකට ද?‘ කියවන්න.)

පුරවැසියකු ලෙස, විශ්වවිද්‍යාල ආචාර්යවරයකු ලෙස, කලාව හා සම්බන්ධ ක්‍රියාධරයෙකු ලෙස මෙන්ම, හෝ එසේ නොවෙතත් අඩු තරමින් කුඩා දරු පැටවුන් දෙදෙනෙකුගේ පියෙකු ලෙස මේ අතිශය නිද්‍රාශීලී, දුර නොපෙනෙන, තත්‍ය හැඟීම් සහ සංවේදනාවලින් විනිර්මුක්ත සමාජ කණ්ඩායම යළි පියවි ලොව වෙත කැඳවීම සඳහා දායක වීම, ලිවීම, කතා කිරීම සහ ක්‍රියාත්මක වීම මම මගේ පරම වගකීමක් ලෙස දකිමි. මා මෙන්ම, යටකී ලෙස දේශපාලන අඳුරුවීම් පිළිබඳ සංවේදී ලෙස පෙරට පැමිණෙන කලාකරුවන් ද එම තත්වයන් හමුවේ සවිඥාණික බව මගේ අදහසයි.

පළමුව කලාව හා එහි භාවිතය පමණක් නොව ඒ සඳහා සෘජුව මැදිහත් වන කලාකරුවන් රටේ ප්‍රජාතන්ත්‍රීය දේශපාලන භාවිතය පිළිබඳව ද සවිඥාණිකව මැදිහත් විය යුතු ම ය. වඩා දියුණු පුරවැසි සමාජයක්, පොහොසත් ප්‍රජාතන්ත්‍රීය ලක්ෂණවලින් යුතු සමාජයක් සමාජ හා සංස්කෘතික වශයෙන් දියුණු අනාගතයක් කරා අප මෙහෙයවනු ඇති බැවිනි. ඒ හා සමග, වඩා හරවත් හා භාවිතයෙන් ඉහළ කලාත්මක එළඹුම් වෙත යා හැකි වන්නේ ද එවැනි පෙර දැක්මක් සහිත සමාජ පද්ධතියක් තුළ බැවිනි.

දරුවන් වඩා යහපත් හා සාධනීය, තරග මානසිකත්ව වලින්ම හිස් පිරී නැති, විවැරති මනසින් යුතු පිරිසක් බවට පත් කිරීම, දියුණු (සෞන්දර්ය) අධ්‍යාපනයක් කැඳවීම සඳහා අරගල කිරීම, සාහිත කලා කෙත් පුළුල් කොට ජ්‍යොතිෂ්‍යය හා ආගම් වෙළෙන්දන් සමාජයෙන් දුරස් කරවීම, වාරණය පිටු දකිමින් වඩා හරවත් කලා කෘති සේවනය සඳහා ඉල්ලා සිටින ප්‍රේක්ෂාගාරයක් තැනීම එකම වියමනක එක් එක් කෙළවරින් ඇතුළු විය හැකි, එක්ව බැඳුණු හුයවල් බඳු ය. මාගේ කුඩා පැටවුන් දෙදෙනා මෙන්ම සමස්ථ දිවයිනෙහි දරු පරපුර විෂයෙයහිවත් වඩා සාධනීය හෙට දිනයක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා කලාව පිළිබඳ විවිධ කලාපයන් වෙත අවධානයන් කැඳවීමත්, ඒ සියල්ල හා බැඳෙන දේශපාලනික භාවිතාවන් හමුවේ ක්‍රියාත්මක වීමත් අත්‍යාවශ්‍ය බැව් මා දකින්නේ එහෙයිනි.

-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -


Tuesday, October 30, 2018

සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්‍යාලයේ දැන්වීම් පුවරුවෙන් එළි දකින බිහිසුණු යථාර්ථය


(2018 ඔක්තෝබර් 28 වැනි දින ‘අනිද්දා‘ පුවත්පතේ පළවූවකි. එහි දී මෙය ‘සරසවි දැන්වීම් පුවරුවෙන් එළි දකින බිහිසුණු යථාර්ථය‘  මැයෙන් පළ විය.)

“දවසක් මම ඇවිද ඇවිද හිටිය ඇතැන්ස්වල පහළ වීදියෙ සොක්‍රටීස් එක්ක. පැන්නෙ නැද්ද ඇක්‍රොපොලිස් එක පිටිපස්සෙ ඉඳල ඉලන්දාරි හය දෙනෙක්! උන් ඉල්ලුව අපි ළඟ තිබුණු සල්ලි සේරම.“

“ඉතින්...ඉතින්... ඊට පස්සෙ මොකද වුණේ?“

“සොක්‍රටීස් ඔප්පු කළා ඉතාමත් සරල පැහැදිලි තර්කයක් යොදාගෙන, නපුර කියන්නෙ සත්‍ය වශයෙන්ම ඇත්ත නොදැනීම ය කියල!“

“ඊට පස්සෙ?“

“උං එතුමගෙ නහය කැඩුව!“
රෆායෙල්ගේ The School of Athens,  (1509) චිත්‍රයේ අංගයක්

මෙම දෙබස් කණ්ඩය මුණගැසෙන්නේ 2000 වර්ෂයේ නිෂ්පාදනය වුණු පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය කෙටි නාට්‍යයක ය. කංචුකා ධර්මසිරි විසින් පරිවර්තනය කොට නිෂ්පාදනය වූ නාට්‍යයේ නම ‘දෙයියෝ‘ ය. එහි මුල් කෘතිය වුඩී ඇලන් නමැති සුප්‍රකට ඇමරිකානු නාට්‍යකරුවාගේ ‘The God’ නමැති නාට්‍ය පිටපතයි.

සිය නාට්‍ය කෘතියේ අවසානය සොයාගත නොහැකිව ග්‍රීක වේදිකාවක අසරණ වන නාට්‍ය රචකයෙකු හා නළුවෙකු පිළිබඳ හාස්‍යය මුසු පුවතකින් සමන්විත කෙටි නාට්‍යයෙහි ඉහත දෙබස හිටි අඩියේ හමුවන ‘ඩියුක්ස් එක්ස් මැෂිනාවකට‘ පින් සිදු වන්නට ගොඩ නගාගත් අවසානයක් සමග කතාව ඉදිරියට විකාශනය කරද්දී මුණ ගැසෙන්නකි. ග්‍රීක නළුවා ඒ වන විට සංවාදයේ යෙදී සිටින්නේ කොළඹ කෝච්චියකදී පිහි ඇනුම් කා මිය ගිය තරුණියක සමග ය. ‘කොළඹ විතරක් නොව කොහෙත් ඔහොම තමයි‘ යනුවෙන් නළුවා ප්‍රචණ්ඩත්වයේ අතීතය පැහැදිලි කරන්නේ ඉහත පුවත සමගිනි.

සත්‍ය ඉතිහාසය තුළ ‘නහය කැඩීමකින්‘ කෙළවර නොවූ සොක්‍රටීස්ගේ ජීවිතය කෙළවර වූයේ හලාහල විෂක් පානය කරන්නට බල කෙරුණු මරණයකිනි. කෙසේ වෙතත්, කිසිදු විටෙක නොනැසී ගිය, ඔහු හා සමග ඔහුගේ ශිෂ්‍ය ප්ලේටෝ සහ ප්ලේටෝගේ ශිෂ්‍ය ඇරිස්ටෝටල් ගෙන ආ දාර්ශනික ධාරණාවන්, පසුකාලීනව ප්‍රමුඛ බටහිර දාර්ශනික න්‍යායන් ලෙස හඳුනාගනු ලැබූ අතර මෙම තිදෙන ග්‍රීක දර්ශනයේ ‘මහා තිදෙන‘ (The big three) ලෙස නම් කෙරෙනු ලැබී ය.

ඉහත දෙබසෙහි කියැවෙන පරිදිම සොක්‍රටීස් සිය සිසු පිරිස සමග වැඩි වශයෙන් වාදවිවාද කරමින් සිටියේ ඇතැන්ස් වීදිවල ය. ඔහු ‘වීදි කොණ දාර්ශනිකයා‘ ලෙස ද හඳුනා ගනු ලැබෙයි. සොක්‍රටික දර්ශනය ඔහු ලියූ පොත පත තුළින් මුණ නොගැසෙන අතර ඔහු සිදු කළේ නිරන්තරව ප්‍රශ්න මතු කරමින් අනේක විධ දාර්ශනික චින්තාවන් පහළ වීමට හා ඒ ගැටීමට ඉඩ සැලැස්වීමයි. අවසානයේ මරා දැමිය යුතු වරදක් ලෙස පාලකයා දුටුව ද ඔහුගේ මතවාද හා සාකච්ඡා එකිනෙක ගැටෙමින් විත්, යළි ප්‍රශ්න කෙරෙමින් විත්, නව්‍ය අදහස් හා එක්ව, ප්ලේටෝගේ ‘ජනරජය‘ සහ ඇරිස්ටෝටල්ගේ ‘කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය‘ ඇතුළු කෘති හා අදහස් සමුදායන් ඔස්සේ වර්තමාන දාර්ශනික සාකච්ඡාව දක්වාම වැඩී නැගෙමින් පැමිණ ඇත.

සොක්‍රටීස්ගේ සීමා යළි ප්‍රශ්න කෙරෙමින් ප්ලේටෝනික දර්ශනය බිහිවන්නේත්, ප්ලේටෝ විමසමින් ඇරිස්ටෝටලියානු දර්ශනය බිහි වන්නේත්, අදත් දර්ශනය මතු නොව කලා ඉතිහාසය හා සෞන්දර්ය විද්‍යාව ආදී විෂයයන් බැඳුණු කලාප ගණනාවක් (මෙන්ම හා බාහිරව ද) තුළ ඒ සාකච්ඡා කෙරෙන්නේත් එක්තරා මූලික එකඟතාවක් හෝ පිළිගැනීමක් මෙන්ම ඇගයීමක් මේ ‘මහා තිදෙන‘ හමුවන සමයේ පටන්ම හඳුනාගත හැකිවන බැවිනි. ඒ ගුරුවරයා ප්‍රශ්න කිරීමට, විමසීමට ශිෂ්‍යයාට ලැබෙන අයිතියයි!

දැන් අපට ඉන් වසර දහස් ගණනකට පසු මෙරටින් හමුවන ‘බිහිසුණු‘ දැන්වීමක් විමසිය හැක.

 විද්‍යාර්ථියනි, ඔබට ගුරුවරයාගෙන් ලැබෙන අවවාදය පැදකුණු කරමින් පිළිගන්න. කිසිදා ගුරුවරයාගෙන් ලැබෙන අවවාදයට ගැටෙන්න යන්න උත්සාහ නොකරන්න. එසේ ගැටුණු සිතක් මොහොතකට හෝ ඇති වුවහොත් එය තමා තුළම ඇති වූ මහා පරිහාණියක් ලෙසම දකින්න. මිහිරි ලෙසින් හෝ දැඩි බවින් ඔබට ලැබෙන අවවාද සියල්ල මල් කළඹක් හිස් මුදුනේ පැළඳ ගන්නාක් මෙන් මහත් සතුටින් දරාගන්න. එය ඔබේ ජීවිතයේ ඉදිරි ගමනට ආශීර්වාදයක් වේවි!“

මෙය ළදරු පාසැලක හෝ ප්‍රාථමික පාසැලක අලවා තිබුණු දැන්වීමක් නොවේ. මධ්‍යකාලීන දේවධර්ම ශාස්ත්‍රාලයක මුණ ගැසී ඇති දැන්වීමක පරිවර්තනයක් ද නොවේ. සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්‍යාලයේ නර්තන රංගකලා හා ඉතිහාසය අධ්‍යයනාංශයේ අංශාධිපතිවරයා විසින් 2016 මාර්තු 18 දාතමින් යුතුව සිය දැන්වීම් පුවරුවක අලවා තිබුණු දැන්වීමකි!

රංගකලා ඉතිහාසය සත්‍ය වශයෙන්ම සේවනය කරන අධ්‍යයනාංශයක් නම් ඉහත ‘මහා තිදෙන‘ ඇතුළු ග්‍රීක ගුරු-සිසු පරපුරත්, වෙනත් කලා ඉතිහාස කලාපවල ගුරු-සිසු වාද විවාදත් මුණ ගැසීම අනිවාර්ය විය යුත්තකි. ‘අවවාද‘ පිළිපදිමින් ගුරුවරයා අනුයන ආයතනයක් විශ්වවිද්‍යාලයක් නොව ප්‍රාථමික පාසැලක් වුව නොවනු ඇත. ඉතිහාසය අපට පහදා දී ඇත්තේම වඩාත් දියුණු, යථාවත්, සාර්ථක සංවාද වෙත සමාජය පිළි පැන ඇත්තේම ප්‍රශ්න කිරීම මත පදනම්ව බවයි. ගුරුවරයාගේ අදහස් අවවාද හිස් මුදුනින් පිළිගන්නා තැනක වී නම් අපට සිදුහත් මුණගැසෙනු ඇත්තේ ගෞතම බුදුන් ලෙස නොව නිගන්ඨනාථ පුත්ත හෝ මක්ඛලි ගෝසාල අසල පසෙකින් වාඩිවී සිටින්නෙකු ලෙස පමණ ය. එනිසාම තමන් කියූ පමණින් පිළි නොගන්නා ලෙස ගෞතම බුදුන් වහන්සේ නිරතුරුව දේශනා කළ බව බුද්ධ චරිතය දෙස් දෙන බව තතු විමසන්නකුට සොයාගැනීම අපහසු නැත. ගුරුවරයා විමසීම හා නව අදහස් නිපදවීම පිළිබඳ පෙරදිග හා අපරදිග උදාහරණ ‘මහා තිදෙන‘ සහ ‘ගෞතම බුද්ධ‘ ආශ්‍රිතව වුව වටහාගැනීම ඉහත දැන්වීමෙහි ඇති බිහිසුණු පසුගාමීත්වය තේරුම් ගැනීමට ප්‍රමාණවත් ය.

කෙසේ වෙතත්, දැන්වීමක් ලෙස සෞන්දර්ය කලා විශ්වවිද්‍යාලයක දැන්වීම් පුවරුවකට ආ ඉහත ප්‍රකාශය සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය මූලිකව මෙරට වැඩිමනත් විශ්වවිද්‍යාල, පාසැල් හා කලායතන පද්ධති තුළත්, ඉන් බාහිරව, අඩු වැඩි වශයෙන් සමස්ථ උසස් අධ්‍යාපන හා පාසැල් අධ්‍යාපන පද්ධතිය තුළත් හමුවන බිහිසුණු තත්වයකි. එය දැන්වීම් ආකාරයෙන්ම නිර්භයව ප්‍රකාශ කිරීම මගින් සෞන්දර්ය අධ්‍යාපන කලාපවල එහි ඇති පිළිගන්නා සුළු ස්වභාවය මොනවට පැහැදිලි වෙයි. සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය වඩාත් සුඛිත තත්වයක් වෙත කැඳවාලමින් අපගේ කලා භාවිතාවන් වඩාත් පොහොනි කලාපයන් වෙත කැඳවාගෙන යා යුතු නම් අප වහ වහා මෙම ගුරු වන්දනා ස්වරූප සුණු කළ යුතුම ය!

පන්ති හා දේශන කෙළවර ගුරුවරයාට වැඳ නමස්කාර කිරීමෙන් වටපාටාවට විද්‍යාමන වන මේ ගුරු වන්දනාව ගුරුවරයාගේ සකලවිධ අඩන්තේට්ටම් හා අපචාර ඉවසාගෙන සිටීම තෙක් විහිද ඇති බව සෞන්දර්ය අධ්‍යාපන කලාප විමසන්නනෙකුට හඳුනාගැනීම අපහසු නැත. ප්ලේටෝ ප්‍රශ්න කළ ඇරිස්ටෝටල් කෙනෙකු හෝ මක්ඛලි ගෝසාල හැර ගිය සිදුහත් කෙනෙකු නොවන ‘වැඳ අවවාද පිළිගන්නා ගෝලයා‘ යළි සිය වාරය පැමිණි පසු නිර්මාණය කරන්නේ එම චක්‍රයම මිස අන් කවරකුදු නොවේ. කලාව සම්බන්ධ දාර්ශනික සාකච්ඡාව, කලා ඉතිහාසය ලිවීම හා ඇගයීම, කලා භාවිතය ඇතුළු සියල්ලම වක්‍ර මාර්ගයකම යමින් යළි යළිත් නව්‍ය කලාප වෙත නොගොස් ‘එකතැන පල් වීම‘ මේ වන්දනයේ අවසන් ඛේදවාචකයයි.

අප කටයුතු කළ යුත්තේ ගෝලයන් තනා, අප අනුගමනය කරමින්, වඳිමින් දුවන පරපුරක් තනන්නට නොවේ. වඩාත් සාධනීය සාකච්ඡාවන් ඔස්සේ යමින්, අප ප්‍රශ්න කරමින් නැගෙන විද්‍යාර්ථීන් තනන්නට ය. ඒ සරිකර ගැනීම වෙනුවෙන් හලාහල විෂ බඳුනක් වුව අත දැරීමට අප බිය නොවිය යුතු ය! නාසය කඩා දමන්නට ‘ඇක්‍රොපොලිස‘ පිටුපසින් පනින මැරයන්ට වුව එරෙහිව සිටගත යුතු ය!


-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා-

සේයාරුව: https://www.berfrois.com/අඩවියෙනි.

Wednesday, October 24, 2018

දරුවන් තරු වෙත දැක්කීම හා සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය


(2018 ඔක්තෝබර් 21 වැනි දින ‘අනිද්දා‘ පුවත්පතේ පළවූවකි.)

“ නෙත් යුග රන් තරු යුවළ තමයි... තොල් පෙති නාදළුවලට සමයි...
මගෙ හද ඔබෙ සුව යහන තමයි... ඔබ සොයනා කළු කෙල්ල මමයි...“

වයස අවුරුදු 8 නොඉක්මවූ කුඩා බුහුටි දැරියක් ගීතය තාලය අනුව නැලවෙමින් වේදිකාවේ සිට ගායනා කරන්නී ය. නෙතින් ගලා හැලෙන්නට ආසන්න කඳුළු පිරි දෙනෙතින් යුතු දැරියගේ මවත්, ඇය අසළ ඇයගේ අත අල්ලාගෙන සිය දියණියගේ ‘දක්ෂතා‘ දෙස බලා සිටින දැරියගේ පියාත් කැමරාකරුගේ සමීප රූපයට හසුවෙයි. ගීතයේ තාලය අනුව හිස සොලවමින්, ඉඳහිට ඇය අගයන ඉංගිත දක්වමින්, සිනාවලින් මුව සරසාගෙන සිටින විනිශ්චය මණ්ඩලයේ සමීප රූප වමේ සිට දකුණට දිවෙන රූපය තුළට එක් වන්නේ ඉන් අනතුරුව ය. මේ, සති අන්තයේ අපේ ආලින්දයට පැන ‘දරු සුරතල්‘ විකුණන ‘ළමා රියැලිටියක‘ එක් අවස්ථාවකි.

දරුවන් ගයන ගීතයේ වචනාර්ථ පිළිබඳ කිසිදු වග විභාගයකින් තොරව ‘රියැලිටි‘ අම්මලා තාත්තලා සිය දියණිය, පුතු වේදිකාවේ උස් තලය මතට යවති. දරුවා ගයන ගීතාර්ථය ගැන හොඳ අවබෝධයක් ඇති, විශ්වවිද්‍යාල කථිකාචාර්ය ටයිටලය ද සහිත විනිශ්චය මණ්ඩලය, ඒ පිළිබඳ කිසිදු විමසිල්ලක් නොකොට, ගායනයේ හඬ උස් පහත්වීම් හා රිද්ම රටාවල ‘සුළු සුළු අඩුපාඩු‘ ගායනයෙන් අනතුරුව සත්වැනි හෝ අටවැනි වියැති දරුවාට පහදා දෙති! සියල්ලටම හිස පහත් කරමින්, ‘ස්තුතියි ටීචර්... ස්තුතියි සර්!‘ පවසන කුඩා දරුවා අනතුරුව වේදිකාවට ගොඩවන නිවේදක අයියාට හා අක්කාට තුරුළු වී, තමන්ට එස්එම්එස් එවිය යුතු අංකය ඇඟිලි නමමින් ප්‍රේක්ෂාගාරයට පෙන්වයි.

“මාව ඉස්සරහට යවන්න නම් අහවල් අකුරු කොටා, අහවල් අංකයට හැකිතා...ක් එස්එම්එස් එවන්න!!“

සැබවින්ම එස්එම්එස් හැකිතාක් යවමින්, රූපවාහිනී තිරය ඉදිරිපිට හිඳ ‘දරු සුරතල් දැක‘ කදුළු සලමින්, පුරවැසි ප්‍රජාවක් ලෙස අප මේ දරුවන් යවමින් සිටින්නේ කුමන ඉදිරියකට ද?

කලාව වඩා හරවත් ලෙස භාවිතයට කැඳවීම හා ඒ සේවනය කිරීම දියුණු පුරවැසි ප්‍රජාවක් සහිත රටක හමුවිය හැකි සහ හමුවිය යුතු තෘප්තකර තත්වයකි. චිත්‍රය, සංගීතය, නර්තනය, රංගය, චිත්‍රපටය ආදී නන්විධ කලා ප්‍රවර්ගයන් සමග දියුණු ගනුදෙණුවක් පවත්වා ගනිමින්, උසස් රසවින්දනයක් සමග, එහි සමාජ භාවිතය වටහා ගැනීමත් ඒ තවත් දියුණු අඩවි කරා කැඳවා යමින් ඉදිරි පරම්පරාවන් වෙත ඉහළතම කලා රස වින්දනයක් දායාද කිරීමත් රටක සමස්ථ පුරවැසි සමාජයේ වගකීමකි. එය එස්එම්එස් යවමින් සිදු කළ හැකි අංක කෙටීමක් නොවේ. වේදිකාවල නොදරුවන්, කිසිදු අයුරකින් නොගැලපෙන ගීතවලට නටවමින් ඔවුන්ට ලකුණු දමා කළ හැකි යමක් ද නොවේ. අනවරත, දියුණු කලා භාවිතයක් හරහා සිදු කළ යුත්තකි. නාලිකා හා වෙළඳ සමාගම්වලට භාර නොදී පුරවැසි සමාජ භාවිතය වෙත තබා සිදු කළ යුත්තකි. වඩා සුපෝෂිත සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනයක් ඔස්සේ යමින් සිදු කළ යුත්තකි.

කුඩා දරුවන් රියැලිටි වේදිකාවල නටවන ගයවන රියැලිටි තරග වැඩිහිටි රියැලිටි තරග තරම්ම ලොව සුලභ නැත. බොහෝ රටවල් දරුවන් සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරකම්වලදී දක්වන තියුණු සංවේදීතාව එයට මූලික හේතුවයි. සිය අනාගත පරපුර විෂයයෙහි ඔවුන් දැඩිව විමසා බලන ආචාරධාර්මික මැදිහත්වීම දෙවැනි ප්‍රමුඛ හේතුවයි. ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය මාධ්‍යයන්හිදී දරුවන් භාවිතයට ගෙන වෙළඳ ප්‍රවර්ධනය බොහෝ රටවල දැඩිව පාලනය කළ හෝ සීමා කළ කලාපයකි. ස්වකීය ජීවන අවශ්‍යතා පිළිබඳ තනිව තීරණ ගැනීමට නොහැකි වයසවල පසුවන දරුවන් සිනමා හෝ ටෙලි තිර අවකාශවල රැඳවීමෙහි දී සැලකිල්ලට ගත යුතු, ළමා අයිතීන් ගණනාවක් විශ්ව මට්ටමින් සාකච්ඡාවට ගෙන හා භාවිතයට කැඳවා ඇත. අප, පාසැල් අධ්‍යාපන කලාපය මතු නොව විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය කලාපය ද එකමුතුව, නිර්ලජ්ජිතව එස්එම්එස් ඉල්ලමින් සිටින්නේ ඒ නොසලකා හැර, අමු අමුවේ උල්ලංඝණය කරමින් සිටින ළමා අයිතිවාසිකම් හා ආචාර ධර්ම හා එකඟ වන ලෙස ය.

සෘජුව, දරුවන්ගේ අයිතීන් හා ආචාර ධර්ම නැසීමෙන් අප නැවතී නැත. කලා භාවිතය, එනම් ගායනය, නර්තනය, හා රංගනය යනු හුදු තරග ඉලක්කයන් බව අපි කොන්දේසිවලින් තොරව දරුවන්ගේ හිස් තුළට පොම්ප කරමින් සිටිමු. පහ වසර ශිෂ්‍යත්වය ගැන සිතන්නටත් පෙර සිට එහි තරග මානසිකත්වය දරුවන් තුළට පොවා ඔවුන්ගේ නිර්මාණශීලි චින්තනයත්, නිදහසත් මොට කර දමන අපි, දැන්, නාලිකා හා වෙළඳ සමාගම් හා එක්ව, සමගාමීව කලාව පිළිබඳ විශ්ව ව්‍යාප්ත අදහස් සමුදායත් දරුවන්ගෙන් දුරස් කර දමමින් සිටිමු. ටෙලිවිෂන් නාලිකාවල රියැලිටි වේදිකාවලට නොදෙවනිව, බොහෝ කාණ්ඩවලට බෙදා ඇති පාසැල් සෞන්දර්ය තරග ද, හැකි තරම් තරග මානසිකත්වය දරුවන් තුළ පෝෂණය කරමින් සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය වෙත නියතව හමුවිය යුතු බොහෝ අඩවි එහෙම පිටින්ම නසා දමමින් කලා භාවිතය හා සේවනය ද තරග කලාපයක්ම පමණක් බව සමස්ථ ශිෂ්‍ය ප්‍රජාව වෙත දන්වමින් සිටියි.

වහා හැරී විමසිය යුතු කලාප ගණනාවක්, සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය හා භාවිතය විෂයයෙහි වන බව, මොහොතක් හෝ නොපමාව අප වටහාගත යුතු ය. තවත් දශකයකින් හෝ දෙකකින් රටේ ඉදිරි අසුන් වෙත පිළිපනින්නට නියමිත දරු පරපුරක් හමුවේ සියුම්ව විමසිය යුතු කරුණු ගණනාවක් ද වන බව අප විමසිල්ලට ගත යුතු ය. ළමා ආරක්ෂක අධිකාරිය වැනි ආයතන පැවතිය යුත්තේ සෘජුව සිදු කෙරෙන ළමා අපචාර ගැන සොයන්නට පමණක් නොවේ. බුරුතු පිටින් නාලිකාවලට කැඳවා අපචාරයෙහි යොදවන රටේ සමස්ථ ළමා පරපුර ගැන ඔවුන් වඩා සවිඥාණික විය යුතු ය. තිරයේ සුරතල් වන දරුවා හමුවේ ‘පැරදී‘ හඬා වැටෙන, දරුණු මානසික කඩා වැටීම්වලට ලක්විය හැකි, තිරයෙන් පිටත දරුවා ගැන ඔවුන් විමසා බැලුවා ද? මෙය දරුණු ව්‍යසනයක් ය යන සාකච්ඡාව හෝ අධ්‍යාපන බලධාරීන් හමුවේ පැන නැගී ඇත් ද? මා මෑත දී සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය සම්බන්ධ ප්‍රධානියකුගේ මුවින්ම අසා දැනගත්තේ ළමා රියැලිටි වැඩසටහන්වල විනිශ්චය මණ්ඩලවලට ළමුන්ගේ මානසිකත්වය ගැන අදහසක් නැති බැවින් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ හා ළමා ආරක්ෂක අධිකාරියේ මැදිහත්වීම මත විනිශ්චය මණ්ඩලය වෙත ‘අපෙන් ද කෙනෙක්‘ වාඩි කරවා ගැනීම ගැන දැන් අවධානය යොමුවී ඇති බවයි! ආයතනයන්හි ළමා අයිතීන් හා ආචාර ධර්ම පිළිබඳ වැටහීමෙහි සීමාව ඉන් මැන ගත හැක.

අප වහා ප්‍රබල මැදිහත්වීමක් සහිතව ක්‍රියාත්මක වන තුරු, සෞන්දර්ය අධ්‍යාපනය හා භාවිතය පිළිබඳ, ළමා අයිතීන් පිළිබඳ නිසි අර්ථ නිරූපණ සාකච්ඡාවට කැඳවා භාවිතයට කැඳවන තුරු, මුලින් කී දැරිය වැනි අවිහිංසක දැරියන් ඉන්ද්‍රානි පෙරේරා ගයන ගීතය යළි යළි ගයනු ඇත. දරුවන් ඔවුන් හා නටනු ඇත.

“රළ ලෙස ජීවන දිය දහරේ - අත ගෙන එමි ඔබ යන පාරේ...
සුපුරුදු ගති ගුණ නොම නෑරේ - දුක හෝ සැප විඳගමු මිහිරේ...“

සමස්ථ දරු පරපුර අදහසකින් තොරව ‘සුපුරුදු ගතිගුණ නෑර‘ විවිධ පාරවල්වල යවා ඇද වැටුණු පසු අපටත් මේ තරග විනිශ්චය මණ්ඩල සාමාජිකාවක් කලකට ඉහත වෙනත් සන්දර්භයක ගැයූ ගීයකින් පදයක් දෙකක් එක්ව ගැයිය හැක.

“ඔබ පර වී වැටිලා... නැගිටින්න එපා... නැගිට කොහේ යන්න ද අපි?“

-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -


Tuesday, October 16, 2018

යාපන සිනමා උළෙලේ තාප්පයෙන් ඔබ්බට!



(2018 ඔක්තෝබර් 14 වැනි දින ‘අනිද්දා‘ පුවත්පතේ පළවූවකි.)

“ඔබ ගිහින් චිත්‍රපටය කරන්න. විශ්වවිද්‍යාලයට කීර්තිය විතරක් අරගෙන එන්න!“

සිංහල සිනමාවේ දෙවැනි සුසමාදර්ශය තනන්නට දායක වූ බැව් පිළිගැනෙන ධර්මසේන පතිරාජයන් ‘බඹරු ඇවිත්‘ චිත්‍රපටය තැනීම සඳහා විශ්වවිද්‍යාලයෙන් නිවාඩු අනුමත කරගන්නට උපකුලපතිවරයා මුණගැසුණු මොහොතේ ඔහුට ලැබුණු පිළිතුරයි ඒ. උපකුලපතිවරයා මහාචාර්ය කෛලාසපති ය; විශ්වවිද්‍යාලය යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය ය; කාල සමය 1976 පමණ වන්නට ඇත.


එවකට ධර්මසේන පතිරාජයන් යාපනය විශ්වවිද්‍යාලයේ සිංහල අධ්‍යයනාංශයේ කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස සේවය කරමින් උන් බවත්, යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය ඔහුගේ ශාස්ත්‍රීය හා කලා භාවිතයන් පිළිබඳ මැදිහත්වීම්වලට දැඩිව ගරු කළ හා ඇගයූ බවත් අප අසා, කියවා ඇත. මේ වසරේ මුල් මාසයේ ඔහු මියයන්නට මාස කිහිපයකට පෙර යළි ඔහු යාපනය වෙත ආවේ ය. ඒ වන විටත් දැඩිව රෝගාතුරව උන් ඔහු, අතරමග විඩා හරිමින්, දින දෙකක ගමනකින් පසු යාපනයට සේන්දු වූයේ යාපනයෙන් ඔහු වෙත පිදුණු විසල් ඇගයීමක් පිළිගන්නට ය. යාපනය අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙල සිය තුන්වන පියවරෙහිදී සිනමාව කෙරෙහි ලබාදුන් දායකත්වය අරභයා යාවජීව සම්මානය ඔහු වෙත පිරි නැමූ අතර, අසීරුවෙන් නමුත්, සෘජුව නැගී සිටිමින්, තුටු කඳුළු පිරි දෙනෙතින්, ඔහු එය ලබා ගත්තේ ය.

පතිරාජයන් යාපන සිනමා උළෙලින් සම්මානය ලබාගත් පසු

නුදුරු අනාගතයක ගොඩ නැගෙන්නට නියමිත කිසියම් අරගලයක පෙර නිමිති ඉවෙන් මෙන් හඳුනාගනිමින් නමුත් වඩාත් දැඩිව උතුරු අර්ධද්වීපයේ ජන ප්‍රජාව හා බැඳෙමින් පතිරාජයන් එහි විශ්වවිද්‍යාලය තුළත් ඉන් පිටතත් කටයුතු කළ බව අද ද ඉඳහිට මුණගැසෙන, ඔහුගේ සමකාලීන යාපනයේ විද්වත්හු ප්‍රකාශ කරති. යාපනයේ විදේශීය සිනමා සම්මාදම්වල සමාරම්භක මැදිහත්වීම්වල ද පතිරාජයන් වූ බව සාක්ෂි හමුවන්නේ අදූර් ගෝපාල්ක්‍රිෂ්නන්ගේ පළමු ශ්‍රී ලාංකික සිනමා දැක්ම සංවිධානය වන්නේ ඔහුගේ මූලිකත්වයෙන් යාපනයේ දී  බව අසන්නට ලැබෙන විට ය. ‘එයා දැන් ලොකු ළමයෙක්‘ මංගල දැක්ම පැවත්වෙන්නේ ද යාපනයේ ය. ‘පොන්මනි‘ නිමවමින් යාපන වැසියන්ගේ සමාජ ජීවිතය තමා විමසූ බව පතිරාජයන් අපට කියන්නේ ද යාපනයේ සිට ය. එවන් අතීතයක් ඇති පුරවරයක් යළි එළඹ, යාවජීව සම්මානයකින් ජීවිත ඉම් කෙළවරෙහිදී ඔහුට සංග්‍රහ කිරීමම සුවිශිෂ්ට ය. ඔහු කළ සම්මාදමට තුති පුද කළාක් වැනි ය.

විශිෂ්ට සිනමාකරුවෙකුගේ දායකත්වයක් වෙනුවෙන් යාපනය අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙල ලබා දුන් දායකත්වය නිසා හෝ, වසර තුනක් මුළුල්ලේ සිනමා රසවතුන්, විද්‍යාර්ථීන් හා ප්‍රජාව වෙත දායක කළ අනර්ඝ සිනමා පට එකතුව නිසා හෝ නොලද අවධානයක් හා ජනප්‍රියත්වයක් යාපනය අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙලට මෙවර හිමි විය. බොහෝ මාධ්‍ය ප්‍රවර්ග හා විශේෂයෙන් සමාජ මාධ්‍ය යාපනය පිළිබඳ සාකච්ඡාව යළි විවර කළේ එහි දකින්නට ලැබුණු විශිෂ්ට සිනමා කෘතියක් නිසා හෝ උළෙල සිදු කළ, ඉහත කාර්යයට සමාන ක්‍රියාකාරකමක් නිසා නොව උළෙලින් ඉවත් කෙරුණු සිනමා කෘතියක් හේතුවෙනි. එම ඛේදනීය ඉරණමට ගොදුරුව තිබුණේ ජූඩ් රත්නම් අධ්‍යක්ෂණය කළ ‘Demons in Paradise’ චිත්‍රපටයයි.

Demons in Paradise’ චිත්‍රපටය යාපනය අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙලට තෝරාගැනීමෙන් අනතුරුව යළි ඉවත් කිරීම ප්‍රශ්න කළ යුත්තක් බවට කිසිදු විවාදයක් නැත. සියලු ආකාරයේ වාරණ ස්වරූප ප්‍රශ්න කරන්නට තරම් අප ශක්තිමත් වීම දියුණු සමාජයක් පිළිබඳ සිහින දකින්නන් ලෙස අප තුටු විය යුත්තකි. ඒ වාරණයට එරෙහිව යමින් ස්වකීය කෘතිය උළෙලෙන් ඉවත් කරගත් මාලක දේවප්‍රිය ගැනත්, සිය කෘතිය ඉවත් කරගන්නට නොහැකිවීම පිළිබඳ වේදනාව ලියා තබමින් සිය විරෝධය දැක්වූ චින්තන ධර්මදාස ගැනත්, සිය කෘතිය උළෙලට රැගෙන ගොස් එහි සංවාදය අතරතුර පෙර වාරණය ගැන අදහස් දැක්වූ කිං රත්නම් ගැනත් එකිනෙකට වෙනස් ස්වරූපයේ ඇගයීමක් මෙන්ම ගෞරවයක් ද මා තුළ ඇත. ඒ හා සමග, උළෙල සංවිධායකයින් ‘Demons in Paradise’ ඉවත් වූ ප්‍රදර්ශන කාලය වෙනත් කෘතියකින් නොපුරවමින්, එය ‘හිස් වූ‘ කාල සමයක් බවට පත් කිරීමට සංවිධායකයින් කටයුතු කිරීම, ඉරාන රජය සිරගත කළ සිනමාකරු ජෆාර් ෆනාහි වෙනුවෙන් කෑන්ස් සිනමා උළෙල හිස් ආසනයක් වෙන් කිරීම හා සමාන බව දක්වමින් අශෝක හඳගම තැබූ සටහන ද විමසිය යුත්තේ මේ සියල්ල ප්‍රකාශනයේ නිදහස සීමා කිරීම පිළිබඳ පුරවැසි විරෝධතා හා අරගලයන්හි විවිධ ස්වරූප ප්‍රතියමාන කරනා හෙයිනි.

එහෙත්, ‘Demons in Paradise’ ප්‍රදර්ශනය අත්හිටුවීමට විරෝධය පළ කරමින් ම, අප විමසා බැලිය යුතු කලාප ගණනාවක් එහි තව දුරටත් වන බව මාගේ අදහසයි. ඇත්තටම අප යාපනයට යා යුත්තේ, අපේ චිත්‍රපටය එහි ප්‍රදර්ශනය කොට හෝ වෙනත් කෘතීන් විමසා බලා, නගරයේ පැරණිතම ‘තෝසේ කඩයට‘ ගොඩ වැදී උළුදු වඩේ කා, තල් අරක්කු බී, යළි පසු දා කොළඹ එන්නට ද? නැතිනම්, යාපනය අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙල සීමා කරන තාප්පයෙන් පැන තරමකින් හෝ වටපිට විමසන්නට ද?


සිනමාව හා කලාව ලැදි, ස්වකීය ජීවිතය යම් පෙරටුගාමී ප්‍රවේශයක තබා උදම් අනන, සැබවින්ම ක්‍රියාකාරීත්වය තුළ දී වුව එවැනි කටයුතු හා සම්මාදම් වන පුරවැසි ප්‍රජාවකට වසරකට වරක් යාපනයට පැමිණ, කලාව රසවිඳිමින්ම, එහි ජීවිතය විමසා බලන්නට අවස්ථාවක් යාපනය අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙල උදා කර දෙන බව මගේ හැඟීමයි. යාපන නගර මධ්‍යයේ ඇති මැජෙස්ටික් සිනෙෆ්ලෙක්ස් සිනමා සංකීර්ණයේ වායුසමීකරණය කළ ශාලාවේ දී හෝ යාපනය විශ්වවිද්‍යාලයේ කෛලාසපති වායුසමීකරණය කළ ශ්‍රවණාගාරයේ දී හෝ රාමුකරන ලද අවකාශයක ඔබට ජීවිතය මුණගැසිය හැකි වුව, සිනෙෆ්ලෙක්ස් සංකීර්ණය ඉදිරිපිටින් වැටී ඇති රෝහල් මාවත ඔස්සේ වෙරළ දෙසට ඇවිද ගොස් හෝ විශ්වවිද්‍යාලය ඉදිරිපිටින් ඇති මාවතෙහි එක් ඉමක් තෝරාගෙන ඇවිද ගොස් හෝ රාමු නොකරන ලද ජීවිතය හමුවීමට ද ඔබට හැකි බව අමතක නොකළ යුත්තකි. තිරයේ ජීවිතය කුඩා ය; රාමුගත ය; විනාඩි සියයකින් හමාරකින් කෙළවර වන සුළු ය. නමුත්, එළියේ ජීවිතය අපරිමිත ය; විශාල ය; කාල සීමාවලින් සීමාව හඳුනාගත නොහැකි තරම් ය.

ගෙවුණු වසර තුනේ දීම උළෙලෙහි නිත්‍ය සාමාජිකයකු වූ මම මේ වටපිට ‘රස්තියාදු‘ හරහා මුණගැසෙන ජීවිතය විඳින්නට ආශා කළෙමි. එය මවෙත ගෙන ආවේ පැහැදිලි කළ නොහැකි වේදනාවකි. යුද්ධය නිම වී වසර ගණනකින් පසු වුව, ජීවිතය සොයා ඇවිදින බොහෝ පිරිස් තවමත් එහි වෙයි. කවදා සිය හිමිකරු ඒ දැයි මග බලන මෙන් සිය සිරුර මතින් නැගී ඇති විසල් රුක්ෂවලට කොඳුරන ගරා වැටුණු නිවාස එහි වෙයි.
සිනමා උළෙලක් සංවිධානය අසීමිත වෙහෙසක් බව උළෙල සංවිධායකයින් හා සමීපව කටයුතු කර ඇති මම හොඳින් දනිමි. උළෙල වාර්ෂිකව ගෙනෙන අනෝමා රාජකරුණා ප්‍රමුඛ පිරිසෙහි කැපවීමත්, ඔවුන් නැති තැන ඔවුන් වෙත සංග්‍රහ කරන පරුෂ වචනත්, ඇති තැන වන වැළඳ ගැනීමුත් මා ඇසින් දැක ඇත. කෙසේ වුවත් ඒ සංවිධානය යනු අපරිමිත කාර්යයකි. කෙළවර හමු වන්නේ මනා මහරු උළෙලකි. එය අපට ලොව වටා මානව දයාවෙන් පිරි සිනමාකරුවන් රැසකගේ කෘති වාර්ෂිකව මුණගස්වයි.

කෙසේ වුවත්, අගනුවරින් නික්ම අප යාපනයට යා යුත්තේ උළෙල තාප්පයෙන් ඔබ්බට පනින්නටත් තත්‍ය යාපන ජීවිතය දෙස සුළු හෝ බැල්මක් හෙළන්නටත් ඉඩ තබා ගනිමිනි. වාරණයට එරෙහි වෙමු. ඒ හා සමග අපට ඇති එකම ජාත්‍යන්තර සිනමා උළෙල රැක ගනිමු. වසරකට වරක් හෝ සිනමා අවකාශය වෙතටත්, ඉන් ඔබ්බටත්, අප මේ ‘ජීවිත සංචාරයේ‘ යෙදුණහොත් පතිරාජයන්ගේ තුටු කඳුළෙහි අරුත වැටහී යනු ඇත. කෛලාසපති මහාචාර්යවරයා දුටු ‘කීර්තිය‘ කවරේදැයි පෙනී යනු ඇත‍.


-ප්‍රියන්ත ෆොන්සේකා -